آرمین مرتب، برادر آروین مرتب از کشتهشدگان هواپیمای اوکراینی، به حضور مسعود پزشکیان نامزد انتخابات ریاستجمهوری بر مزار برادرش اعتراض کرد و در یادداشتی نوشت: «بیش از این خاطر ما خانوادههای پرواز را پریشان نکنید و از عزیزان ما برای مقاصد سیاسیتان سوءاستفاده نکنید.»
مرتب روز شنبه در حساب خود در شبکه ایکس خطاب به پزشکیان نوشت: «شما غلط کردید سر خاک آروین و آیدا رفتید. نه تنها شما بلکه همه آن جاشهای دور و برتان که سالهاست مشغول مکیدن خون مردم هستید و هیچ دستاوردی در طول ۴۵ سال حکومت ننگینی که مدافع آن هستید نداشتهاید، غلط کردید آنجا رفتید.»
پزشکیان روز شنبه دوم تیرماه در سفر به سنندج مرکز استان کردستان، بر مزار آروین مرتب و آیدا فرزانه از جانباختگان هواپیمای اوکراینی حاضر شد.
این نامزد انتخابات پیشتر در سفر به اصفهان بر مزار جانباختگان این پرواز در آرامستان اصفهان نیز حاضر شده بود.
پرواز پیاس-۷۵۲ هواپیمایی اوکراین اینترنشنال، بامداد چهارشنبه ۱۸ دی ماه سال ۹۸ دقایقی پس از پرواز هدف موشکهای سپاه پاسداران قرار گرفت و همه ۱۷۶ سرنشین آن همراه با یک جنین کشته شدند.
جمهوری اسلامی دلیل سرنگونی این هواپیمای مسافربری را خطای انسانی عنوان کرده و تاکنون از دادن پاسخ به سوالها و ابهامهای دادخواهان پرونده و کشورهایی که شهروندانشان با شلیک موشکهای سپاه پاسداران کشته شدند، خودداری کرده است.
آرمین مرتب همچنین نوشت: «ما در برابر شما ایستادهایم و تا روز دادخواهی و محاکمه و مجازات تک تک شما اراذل کاسهلیس درگاه خامنهای جنایتکار در برابرتان خواهیم ایستاد!»
او افزود: «اگر گمان کردهاید که همشهریانم با این بازیهای کثیف سیاسی امثال شما، در مضحکه انتخابات شرکت خواهند کرد، سخت در اشتباهید. ما شما را بخشی از مشکل، بخشی از دستگاه سرکوب و پروپاگاندای کثافتی به نام جمهوری اسلامی میدانیم.»
آرش مرتب، برادر کوچکتر آروین نیز نوشت: «تویی که بژی کنان رفتی سنندج تا برای قاتل اعظم رای جمع کنی، تو سپاهی هستی.اینو درست ۳ ماه بعد از شلیک سپاه به پیاس۷۵۲ با افتخار گفتی! سپاهی تروریست! همون سازمانی که آروین و آيدا رو تکه تکه کرد؛ بعد میری سر مزارشون؟ حقا که وقاحت تو از خامنهای و حاجیزاده بیشتره...»
البرز صادقی از دیگر اعضای خانوادههای قربانیان هواپیمای اوکراینی خطاب به پزشکیان نوشت: «شما غلط کردید سر خاک آروین و آیدا رفتید! زهی خیال باطل! مردم ما دیگر آگاه شدهاند و خوب شما و امثال شما را میشناسند و در روز انتخابات فرمایشی بار دیگر به شما نشان خواهند داد که دیگر شما و جمهوری اسلامیتان را نمیخواهند.»
روز جمعه، انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ در بیانیهای حضور ظریف بر سر مزار عزیزانشان را «وقیحانه» خواند.
در این بیانیه آمده است: «جواد ظریف یکی از عوامل لاپوشانی جنایت هجدهم دیماه ۱۳۹۸ است و سر زدن هر کدام از عاملین و آمرین جنایت ۱۸ دیماه ۱۳۹۸ به مزار عزیزان ما بار دیگر نشان میدهد وقاحت مقامات جمهوری اسلامی مرزی ندارد. جواد ظریف و سایر عوامل سرنگون کردن پرواز پیاس ۷۵۲ از حاجیزاده تا سلامی و از اپراتور تا خامنهای باید در دادگاهی عادلانه محاکمه شوند. آن روز خواهد رسید.»
آنان تاکید کردند که «ما آمرین و عاملین این جنایت رانه فراموش میکنیم و نه میبخشیم.»
جواد سلیمانی، همسر الناز نبیی، از دیگر قربانیان هواپیمای اوکراینی، نیز در واکنش به حضور پزشکیان و محمدجواد ظریف بر سر مزار یکی از قربانیان هواپیما در حساب ایکس خود نوشت: «در مورد تباهی عروسکهای خیمهشببازی سیرک انتخابات که نیاز نیست صحبت بشه.»
او افزود: «اما فراموش نمیکنیم فایل صوتی ظریف را که گفت هیچ بعید نیست سرنگونی هواپیمای اوکراینی عامدانه باشه ولی بهشون گفتیم بگید تا علاجش کنیم تا به دادگاه بینالمللی کشیده نشه. چقدر وقیح باید آدم باشه که وظیفش رو خونشویی جنایات بدونه.»
او در ادامه نوشت: «علاج کنندگان و توجیهگران جنایت هواپیمای اوکراینی را در کنار آمران و عاملان این جنایت نه میبخشیم نه فراموش میکنیم.»
دولت کانادا روز چهارشنبه ۳۰ خرداد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست گروههای تروریستی خود قرار داد.
حامد اسماعیلیون، از چهرههای مخالف جمهوری اسلامی و یکی از اعضای انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز اوکراینی با استقبال از اقدام دولت کانادا، سپاه را عامل «سرکوب وحشیانه جوانان ایران» دانست و گفت این نهاد نظامی نه تنها امنیت ایران، بلکه امنیت خاورمیانه و سراسر جهان را به خطر انداخته است.
انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز اوکراینی در بیانیهای ضمن اشاره به فساد و سرکوب سپاه از تروریستی اعلام کردن آن از سوی کانادا استقبال کرد و نوشت بر اقدام قضایی بینالمللی درباره شلیک سپاه به هواپیما اصرار دارد و افزود قاتلان فرزندان ایران را «نه فراموش میکنیم و نه میبخشیم.»
Tweet unavailable
سومین مناظره تلویزیونی نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری با موضوع «فرهنگ» شامگاه جمعه یک تیر برگزار شد.
مسعود پزشکیان، نماینده اصلاحطلبان، در این مناظره به دفاع از حجاب اجباری پرداخت و از ضرورت «اصلاح» روندی گفت که منجر به نافرمانی مدنی گسترده زنان طی دو سال اخیر شده است.
او حین مناظره این بخش از سخنانش را در ایکس منتشر کرد: «اگر اشکالی هست، دختران و زنان ایران را ما تربیت کردیم. بهجای نقد خودمان به آنها میتازیم.»
این پست با کامنت و پست انتقادی دهها کاربر خشمگین مواجه شد.
بسیاری از کاربران در پاسخ به او نوشتند که انتخاب پوششی مخالف آنچه جمهوری اسلامی به زنان تحمیل میکند و نافرمانی مدنی مقابل آن «اشکال» و مصداق «بیتربیتی» نیست.
دهها شهروند با مطلع «تو و امثال تو کی هستید که بخواهید زنان ایران را تربیت کنید؟» به حرفهای پزشکیان پرداختند.
ابوذر زمان، وکیل و فرزند حسین زمان، خواننده موسیقی در ادامه همین جمله در ایکس نوشت: «اصلا تربیت زنان چه اشکالی دارد که حرف از اشکال میزنی؟ فعلا که زنان ایران خوب ادبتان کردهاند.»
محور مشترک بسیاری از کامنتهایی که زیر پست پزشکیان منتشر شد، نادیده گرفتن «عاملیت زنان»، «نگاه از بالا به پایین و مردسالارانه» او به زنان جامعه بود.
کاربران نوشتند که این نگاه، از ایدئولوژی جمهوری اسلامی و نگاه زنستیزانهاش سرچشمه میگیرد.
شهروندی خطاب به پزشکیان نوشت: «تو خودت را کجای دنیا میدانی که زن و دخترها را تربیت کنی؟ تا وقتی زن و دخترها را صغیر و محتاج تربیتِ یک کجوکولی مثل خودت میدانی خیلی عقبتر از چیزی هستی که تصور میکردم.»
او در ادامه به تلاش تبلیغاتی پزشکیان برای جلب رای اشاره کرد و گفت: «حتی بلد نیستیند ادای عدالت و برابری را دربیاورید.»
برخی زنان نوشتند که آنها حاصل تربیت مادران و مادربزرگهایشان هستند.
زنی در همین راستا اضافه کرد طوری تربیت شده تا مانند دختران دیگر همنسل خود، «استخوانی در گلوی مردسالاری» باشد.
کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل روز هفتم اردیبهشت از افزایش تلاش جمهوری اسلامی برای سرکوب زنان به دلیل پوشش آنان ابراز نگرانی کرد و نسبت به تصویب لایحه موسوم به «حجاب و عفاف» هشدار داد.
پیش از آن و در روز پنجم اردیبهشت، ۹۶ زندانی سیاسی و فعال مدنی در ایران در واکنش به طرح خشونتبار «گشت نور» بیانیهای منتشر کردند و گفتند: «کوچه و خیابانهای ایران بار دیگر عرصه لشکرکشی حکومت علیه زنان بیپناه، آگاه و دلیر این سرزمین شده است.»
شکل گسترده نافرمانی مدنی زنان پس از خیزش انقلابی ایرانیان از مهر سال ۱۴۰۱ آغاز شد.
باوجود تلاش مقامات جمهوری اسلامی برای پیشبرد طرحهای مرتبط با تحمیل حجاب اجباری مانند راهاندازی گشت موسوم به «نور»، حضور زنان با پوشش آزادانه در عرصه عمومی ادامه دارد.
پیشتر برخی مقامات جمهوری اسلامی از شیوه برخورد با مخالفان حجاب اجباری انتقاد کرده اما خواهان اتخاذ روشهایی دیگر برای تحمیل پوشش مدنظر حکومت به زنان شده بودند.
سپیده جندقی، خواننده و نوازنده خطاب به پزشکیان که در مناظره انتخاباتی بر ضرورت اصلاح زنان مخالف حجاب اجباری تاکید کرده بود، در ایکس نوشت: «اما زنان و دختران، شما را خوب تربیت کردند.»
دهها شهروند نیز طرز فکر مسعود پزشکیان را «وقیحانه»، «خجالتآور» و «نیازمند تربیت» خواندند.
کاربری با تاکید بر همین موضوع نوشت انتخاب نوع پوشش انحراف و بیتربیتی نیست و شهروندی دیگر تاکید کرد بر سر نداشتن حجاب اجباری نه مشکل تربیتی، که انتخاب زنان است.
شهروندی هم نوشت اینکه زنان دیگر نمیخواهند در برابر تبعیض سکوت کنند مصداق «اشکال» نیست.
در پایان مناظره فرهنگی یک تیر، محمدعلی ابطحی، معاون خاتمی در دولت اصلاحات در ایکس نوشت که موج مخالفت با «رفتار ناشایست با زنان» در حدی بالا است که هیچیک از نامزدهای ریاستجمهوری در مناظره خود جرات نکردند از این روند دفاع کنند و «از کمربندی رد شدند».
محمدجواد اکبرین، دینپژوه و روزنامهنگار با اشاره به اظهارات پزشکیان و دیگر نامزدها درباره زنان، نوشت: «وجه مشترک اصولگرا و اصلاحطلب این است که حجاب نداشتن، محصولِ تربیت غلط است؛ فقط در چگونگیِ رفتار با زنان بیتربیت اختلاف دارند که آنجا هم دولت تصمیمگیرنده نیست.»
روزنامه شرق روز شنبه دوم تیر، مشروح سخنرانی محمد درویش را در نشستی با موضوع «بررسی دلایل فرونشست زمین» منتشر کرد.
او با اشاره به برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی، ایران را کشوری خواند که دچار «دریوزگی آبی» است و بالاترین نرخ فرونشست زمین را دارد اما همچنان با «صادرات آب مجازی و محصولات کشاورزی و لبنی» تولید پول و ثروت میکند.
درویش به ذکر نمونهای در این زمینه پرداخت و گفت: «اخیرا مشاور رسانهای وزیر نیرو با من تماس گرفت و گفت سه درصد از کل مشترکان کشاورزی ایران در استانهای اصفهان، کرمان، خراسان رضوی و خراسان جنوبی، معادل ۳۰ درصد بقیه آب مصرف میکنند و آنچنان قلدرند که نمیتوانیم جلویشان را بگیریم.»
اصفهان و خراسانرضوی دو کانون اصلی فرونشست زمین در ایران هستند که در سالهای گذشته درباره وضعیتشان هشدار داده شده است.
برداشتهای بیرویه از منابع آبی برای مصارف کشاورزی، صنعتی، گردشگری و ساختوساز از جمله موارد زمینهساز بروز فرونشست در این مناطق هستند.
درویش وضعیت کنونی ایران را «بسیار بسیار خطرناک» توصیف کرد و گفت: «بخش عمدهای از ۲۵۰ میلیارد مترمکعب آبی که در اختیار داریم و پیشبینی میکنیم در سفرههای آب زیرزمینیمان باشد را در طول سه دهه اخیر مصرف کردیم.»
او میزان آب مصرفی در ایران طی این مدت را برابر با «ذخیره هزار ساله» خواند و گفت که این مهمترین شاخص امنیت زیستی است.
این پژوهشگر تاکید کرد مسئولان باید بدانند چاهی که دچار فرونشست میشود، دستکم نیاز به «۵۰ هزار سال صبوری» دارد.
درویش در این سخنرانی، به نقش شبکه فاضلابهای شهری در تشدید فرایند فرونشست زمین در سکونتگاهها و کلانشهرها اشاره کرد و گفت: «۱۰۰ درصد شبکه فاضلاب تهران بحث فرونشستها را تشدید میکند.»
به گفته او، تهران نزدیک به ۱۵۰ متر اُفت سطح آب زیرزمینی دارد در حالی که هنوز شبکه فاضلابش کامل نشده است: «اگر کامل شود، یک قطره آب هم مجال فرو رفتن پیدا نمیکند.»
آمارهایی از نرخ فرونشست زمین در ایران
محمد درویش به ارائه آمارهایی درباره بحران فرونشست زمین پرداخت و گفت نرخ فرسایش خاک در ایران، هشت برابر بیشتر از متوسط جهانی است.
به گفته او، ایران سالانه ۵۶ میلیارد دلار از ارزش خاکش را از دست میدهد اما همچنان عمده گزارشها درباره بحران فرونشست در کشور «محرمانه» تلقی میشوند.
نتایج پژوهشی که در آلمان و با مشارکت محققانی ایرانی مانند مهدی معتق انجام شده است، نشان میدهد «دستکم ۵۷ هزار کیلومتر مربع» از خاک ایران «فرونشستی بیش از یک سانتیمتر در سال» را تجربه میکند.
به گفته درویش، نشست زمین در حد چهار میلیمتر، آستانه «حد بحرانی» است و اگر از این میزان عبور کند، شرایط سخت میشود.
بر اساس گزارش سازمان زمینشناسی کشور، بخشی از ایران سالانه بیش از دو سانتیمتر در سال دچار فرونشست است که مساحت آن به بیش از «۵۰ هزار کیلومتر مربع» میرسد.
این عدد، پنج برابر بیشتر از حد مجاز و نقطه بحرانی است.
سازمان زمینشناسی فرونشست نقطهای جنوب غربی تهران و در دشت شهریار در سال ۲۰۱۰ را ۳۶ سانتیمتر ذکر کرده بود که ۹۰ برابر بیشتر از شرایط بحرانی است.
در سال ۲۰۱۵ در فاصله بین دشت فسا و جهرم در استان فارس این رقم به ۵۴ سانتیمتر در سال افزایش پیدا کرد که ۱۴۰ برابر بالاتر از شرایط بحرانی بود.
درویش تاکید کرد که تاکنون در هیچ کجای جهان چنین آمارهایی گزارش نشده است.
این فعال محیط زیست در ادامه یادآوری کرد که در چهار سال اخیر هیچ نقطهای شاهد چنین رکوردشکنی بالاتر از مرز چهار سانتیمتر نبوده است اما معنایش این است که دیگر «در سفرههای زیرزمینی ایران آبی وجود ندارد و کفگیر این سفرهها، به ته دیگ خورده است».
به گفته او، به همین دلیل است که کاهش میزان فرونشست زمین در ایران نسبت به دهه قبل، اصلا خبر خوبی محسوب نمیشود.
شکست مطلق سند امنیت غذایی ایران در سال نخست اجرا
فعالان محیط زیست و کارشناسان سالها بر ضرورت تصویب سند امنیت غذایی ایران با هدف توجه به بحرانها تاکید کردند تا اینکه این سند سال ۱۴۰۲ با امضای ابراهیم رئیسی مصوب شد.
طبق این سند، تا سال ۱۴۱۱ باید دستکم ۳۰ میلیارد متر مکعب از مصرف آب در بخش کشاورزی کم شود و از عدد ۸۱ میلیارد متر مکعب به ۵۱ میلیارد متر مکعب برسد.
در این سند آمده است که ناترازی آبخوانها باید در سال ۱۴۱۱ به منفی ۱۰۵ میلیارد متر مکعب برسد؛ در حالی که این ناترازی اکنون ۱۵۰ میلیارد متر مکعب است.
به گفته درویش، حکومت پذیرفته است که نه تنها مصرف آب در بخش کشاورزی باید ۳۰ میلیارد متر مکعب کاهش یابد، بلکه در مجموع باید ۴۵ میلیارد متر مکعب از ناترازی هم کم شود و مصرف در بخش صنعت، شرب و خانگی و خدمات هم باید ۱۵ میلیارد متر مکعب کاهش پیدا کند.
مطابق سند، در بخش کشاورزی باید سالانه دستکم سه میلیارد متر مکعب مصرف آب کاهش یابد و پنج میلیارد متر مکعب ناترازی کم شود.
با وجود این تاکیدات، آمارها حاکی از وجود ۴/۴ میلیارد تراز منفی در سال جاری است.
درویش با یادآوری اینکه تیر امسال زمان ارائه گزارش عملکرد سالانه سند است، گفت: «منتظریم بهطور رسمی خودشان اعلام کنند که در سال اول اجرای سند امنیت غذایی، مطلقا با شکست روبهرو بودند.»
بر اساس گزارشها، در صورت بروز زمینلرزه، فرونشست ۳۸۰ شهر و ۹ هزار و ۲۰۰ روستا را در سراسر ایران در معرض خطر قرار میدهد.
ایراناینترنشنال اردیبهشت ۱۴۰۲ در گزارشی نوشت همزمان با بحرانیتر شدن فرونشستها در کشور، جمهوری اسلامی به عمد اطلاعات در این زمینه را از دید مردم پنهان کرده است.