پیشرفتهای اخیر هستهای جمهوری اسلامی، دونالد ترامپ را با یک تصمیم مهم در ماههای نخست دوران دوم ریاستجمهوریاش روبرو میکند؛ تلاش برای خنثی کردن این تهدید از طریق مذاکره و فشار، یا صدور فرمان حمله نظامی.
حدود دو هفته دیگر ترامپ دومین دور ریاست جمهوری خود را آغاز خواهد کرد. او در حالی دوباره به کاخ سفید میرود که در شرایط فعلی گزینههای کمتری برای مهار یا نابودی برنامه هستهای جمهوری اسلامی نسبت به سال ۲۰۱۷ میلادی در اختیار دارد؛ از سوی دیگر او زمان کمتری هم برای تصمیمگیری در اختیار خواهد داشت.
وب سایت آکسیوس در گزارشی نوشت تصمیم ترامپ در سال ۲۰۱۸ برای خروج از توافق هستهای دوران اوباما موسوم به برجام، جمهوری اسلامی را به سمت تسریع برنامه هستهای خود سوق داد، به طوری که اکنون ایران به یک کشوردر آستانه هستهای شدن تبدیل شده است.
مقامات و دیپلماتهای آمریکا، اتحادیه اروپا و اسرائیل در گفتوگو با آکسیوس پیشبینی کردند ترامپ در سال ۲۰۲۵ میلادی با یک بحران در رابطه با جمهوری اسلامی روبرو شود.
ترامپ و مشاورانش پیش از آغاز رسمی ریاست جمهوری او برنامهریزی کردهاند تا بهسرعت کمپین فشار حداکثری را که بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ علیه جمهوری اسلامی انجام دادند، دوباره از سر بگیرند.
از سوی دیگر تعدادی از مشاوران ترامپ بهصورت خصوصی به آکسیوس گفتند برنامه هستهای جمهوری اسلامی اکنون آنقدر پیشرفت کرده است که ممکن است استراتژی فشار حداکثری دیگر موثر نباشد.
همین امر گزینه نظامی را به یک احتمال واقعی تبدیل میکند.
پس از دیدار ی که ران درمر، وزیر امور استراتژیک اسرائیل، دو ماه قبل با ترامپ داشت، دو منبع آگاه به اکسیوس گفتند او پیشبینی کرد که به احتمال زیاد، ترامپ یا از یک حمله نظامی اسرائیل به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی حمایت میکند یا دستور حمله مستقیم آمریکا به این تاسیسات را صادر خواهد کرد.
همچنین اکسیوس به نقل از منابع آگاه خبر داد که برخی از مشاوران ارشد جو بایدن که کمتر از دو هفته دیگر ریاست جمهوری را به ترامپ تحویل خواهد داد، به صورت خصوصی استدلال کردهاند که باید پیش از شروع دوره ریاستجمهوری ترامپ به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی حمله شود.
به نوشته اکسیوس، برخی از افراد نزدیک به ترامپ انتظار دارند که او پیش از یک حمله نظامی، به دنبال دستیابی به توافق باشد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه دولت مسعود پزشکیان، در مصاحبههای خود گفته است تهران آماده توافق جدید هستهای با ایالات متحده و قدرتهای غربی است، اما این توافق در شرایطی که مقامات قضایی آمریکا، رسما تهران را به برنامه ریزی برای ترور ترامپ متهم کردهاند، دشوار به نظر میرسد.
اکسیوس به نقل از یک دیپلمات ارشد نوشته است کشورهای هفت قدرت جهانی موسوم به گروه جی-۷ به این نتیجه رسیدهاند که موضوع اصلی در سال ۲۰۲۵، مواجهه با جمهوری اسلامی خواهد بود.
به گفته دیپلماتی که در جلسه گروه جی-۷ حضور داشته، در این نشست «همه [اعضا] توافق داشتند که باید اقدامی انجام شود، اگر نه بحران بزرگی رخ خواهد داد.»
۱۲ دی ۱۴۰۳، هلدینگ صافولای عربستان سعودی که سهمش از بازار روغن خوراکی در ایران بیش از ۵۰ درصد تخمین زده میشد، بهطور ناگهانی تمام سرمایه خود را از ایران خارج کرد.
این گروه که بزرگترین سرمایهگذار سعودیها در ایران بود، تمام دارایی خود در ایران را به ارزش ۷۰۵ میلیون ریال عربستان سعودی، معادل ۱۸۸ میلیون دلار، فروخت و از کشور خارج شد.
در اولین واکنش، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، با کماهمیت جلوه دادن این اقدام، خبر داد خریدار سهام صافولا یک شرکت اماراتی بوده است.
صافولا حتی پس از رخدادهای دی ماه ۱۳۹۴ و حمله به اماکن دیپلماتیک عربستان سعودی در تهران و مشهد، بازار ایران را ترک نکرده بود.
خبرگزاری ایلنا به نقل از تیمور محمدی، عضو هیات مدیره انجمن صنفی صنایع روغن نباتی ایران، نوشت میزان سرمایهگذاری صافولا در حوزه تولید روغن خوراکی کشور حدود ۸۰ درصد بوده است.
علی شریعتی، عضو اتاق بازرگانی ایران، در مصاحبه با تجارتنیوز گفت: «واقعیت این است که دلیل خروج صافولا از ایران بهطور رسمی اعلام نشده اما تنها دلیل قابل حدس این است که با توجه به قطعی شدن بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، ممکن است ریاض تصمیم داشته باشد سطح روابط خود را با ایران کاهش دهد.»
خانواده مدلل و سهام صافولا
با وجود ابهامها درباره خریدار سهام صافولا، اکثر رسانههای داخلی نوشتند خانواده مدلل خریدار سهام صافولا بوده است.
این خانواده از گذشته در حوزه صنایع غذایی، بهویژه واردات دانههای روغنی، فعال بوده و هماکنون نیز چندین مجتمع کشت و صنعت و روغنکشی در اختیار دارد.
نفوذ این خاندان در صنایع غذایی به حدی است که خرداد ۱۳۹۸، زمانی که از آنها خواسته شده بود درباره بدهی و ارز دریافتی خود توضیح دهند، حمید اسماعیلی، نماینده گروه مدلل در استان خوزستان، به تسنیم، خبرگزاری وابسته به سپاه پاسداران، گفت: «قیمت کالا به موجودی انبارهای گروه مدلل بستگی دارد ... اگر گروه مدلل نباشد، تنظیم بازار به هم میریزد.»
خانواده مدلل، فرزندان عبدالعلی مدلل، یکی از پرحاشیهترین و ثروتمندترین خانوادههای ایران به شمار میروند.
این خانواده در دوران ریاستجمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی فعالیتهای خود را توسعه داد و در اوایل دولت محمد خاتمی در سال ۱۳۷۶، با تاسیس مجتمع کشت و صنعت ماهیدشت کرمانشاه، جایگاه خود را بهعنوان یکی از الیگارشها در ساختار اقتصاد جمهوری اسلامی مستحکم کرد.
شخص عبدالعلی مدلل سال ۱۳۹۹ درگذشت و پس از او جواد مدلل سکاندار امپراطوری اقتصادی مدللها شد.
فرزندان و نوادگان مدلل صدها شرکت و مجموعه را در سراسر ایران در اختیار دارند.
مدللها امروز در حوزه سیمان با «سیمان مدلل»، در حوزه عمران با هلدینگ «ابتکار سازه»، در حوزه خوراک دام با مجموعه «کلهردانه»، در حوزه بازرگانی با «آوا تجارت صبا» و در حوزه روغن با مجموعههای «روغنکشی ماهیدشت»، «مجتمع کشت و صنعت شمال»، «مجتمع کشت و صنعت ماهیدشت کرمانشاه»، «روغنکشی نابدانه سمنان» و شرکتهایی دیگر فعال هستند.
این خانواده در فهرست افشا شده از هزار و ۵۰۰ دریافتکننده رانت ارز دولتی در سال ۱۳۹۷، رکورددار دریافت ارز دولتی بود.
خرداد ۱۳۹۸، محمود صادقی، نماینده وقت مجلس شورای اسلامی، در توییتی خطاب به ناصر مکارم شیرازی، مرجع تقلید شیعه، نوشت: «خوب است جناب ایشان درباره بدهیهای کلان معوق جناب مدلل به بانک سرمایه هم توضیح بدهند!»
در آن زمان بیت مکارم شیرازی با صدور اطلاعیهای اعلام کرد با مدللها رابطهای ندارد.
فردی که صادقی از او با نام «جناب مدلل» یاد کرد، سامان مدلل، یکی از اعضای این خاندان، بود.
آذر ماه ۱۴۰۳ اطلاعات منتشر شده بانک مرکزی در خصوص بدهکاران کلان بانکها نشان داد سامان مدلل بهعنوان ذینفع واحد در ۱۹ فقره وام از بانک سرمایه برای شرکتهای مرتبط با خودش، در مجموع هزار و ۵۸۷ میلیارد و ۳۲۳ میلیون تومان تسهیلات خالص تا پایان شهریور ۱۴۰۳ دریافت کرده است.
از این میزان وام، یک ریال هم بازنگشته و معادل مبلغ دریافتی در ستون مانده مشکوکالوصول درج شده است.
وبسایت تابناک در آن زمان گزارش داد بیش از دو برابر رقم وثیقه، تسهیلات کلان به سامان مدلل پرداخت شده است.
خطر خاندان مدلل
با خرید سهام صافولا از سوی مدللها، این خانواده بیش از پیش بازار ایران را قبضه کرد.
هنوز مشخص نیست مدللها چه تصمیمی برای بازار روغن خواهند گرفت اما عضو اتاق بازرگانی ایران در ارزیابی خود از خروج صافولا گفت: «در گذشته در جریان برخی واگذاریها، شرکتها را نیمهورشکسته میکردند و با دریافت وام از دولت، خرید انجام میدادند.»
شریعتی افزود: «در سالهای گذشته، برخی افراد رانتخوار در صنایع ماکارونی و کنسرو این ترفند را اجرا کردند.»
او در عین حال ابراز امیدواری کرد عملکرد بازار روغن با اختلال روبهرو نشود: «سرمایهگذار جدید قطعا کسی است که بازار را میشناسد و نمیخواهد فعالیت شرکت را تعطیل کند؛ چرا که شرکتی را خریداری کرده که رهبر بازار روغن است.»
اسرائیل هیوم در همین رابطه نوشت: «مساله ایران تنها به خاورمیانه محدود نمیشود. علاوه بر تهدید آمریکاییها از طریق حملات سایبری و برنامهریزی برای ترور مقامهای ایالات متحده، به نظر میرسد ایران حضور خود را در آمریکای لاتین گسترش داده است.»
این روزنامه یکشنبه ۱۶ دی همچنین خبر داد ونزوئلا یک میلیون هکتار زمین کشاوزی را در اختیار جمهوری اسلامی قرار داده است.
ونزوئلا یکی از متحدان اصلی حکومت ایران به شمار میرود و در سالهای اخیر، مواضع سیاسی تهران و کاراکاس و همچنین تحریمهای نفتی آمریکا علیه این دو کشور، موجبات نزدیکی بیش از پیش آنها را فراهم آورده است.
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، سوم آبان در حاشیه اجلاس سازمان بریکس در کازان روسیه با نیکولاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا، دیدار و بر لزوم تقویت روابط دوجانبه تهران و کاراکاس تاکید کرد.
خرداد ماه سال گذشته و در جریان سفر ابراهیم رئیسی، رییس دولت کشته شده جمهوری اسلامی به کاراکاس، دو طرف یادداشت تفاهمی برای گسترش همکاریها در حوزه پتروشیمی با هدف انجام پروژههای مشترک امضا کردند.
رئیسی در آن زمان اعلام کرد جمهوری اسلامی قصد دارد تجارت با ونزوئلا را از سالانه سه میلیارد دلار به ۲۰ میلیارد دلار افزایش دهد.
آذر ماه ۱۴۰۱، منابع دیپلماتیک غربی به ایراناینترنشنال اطلاع دادند جمهوری اسلامی همزمان با سرکوب خیزش «زن، زندگی، آزادی»، با ونزوئلا وارد مذاکره شده تا در صورت حادتر شدن وضعیت کشور و افزایش احتمال سرنگونی، به مقامهای حکومت و خانواده آنها پناه دهد.
اسرائیل هیوم در ادامه گزارش خود نوشت ونزوئلا همچنین به مکانی برای فعالیتهای حزبالله لبنان، مهمترین گروه نیابتی جمهوری اسلامی، تبدیل شده است.
بر اساس این گزارش، حزبالله در برخی مناطق ونزوئلا «مراکز آموزش نظامی» دایر کرده است و جمهوری اسلامی از این طریق میتواند «منافع ایالات متحده را هدف بگیرد» و «نفوذ خود را در سراسر آمریکای لاتین گسترش دهد».
اسرائیل هیوم هشدار داد: «ایران با استقرار نیروهای نیابتی خود در فاصلهای نزدیکتر به مرزهای آمریکا، نفوذ خود را فراتر از خاورمیانه گسترش داده و تهدیدی ملموستر و گستردهتر ایجاد کرده است.»
گرمتر شدن روابط تهران و کاراکاس در حالی است که نیکولاس مادورو، رییسجمهوری کنونی ونزوئلا، با بحران مشروعیت بینالمللی دست و پنجه نرم میکند و بسیاری از کشورهای غربی و آمریکای لاتین، پیروزی اعلام شده او را در انتخابات ریاستجمهوری اخیر ونزوئلا به رسمیت نشناختهاند.
مادورو از سال ۲۰۱۳ و پس از مرگ هوگو چاوز، قدرت را در ونزوئلا در دست دارد.
این کشور در دوران ریاستجمهوری مادورو شاهد فروپاشی اقتصادی و مهاجرت حدود یک-سوم از جمعیت ۲۸ میلیونی خود بوده است.
روابط دیپلماتیک کاراکاس با غرب در دوره مادورو رو به وخامت گذاشت و آمریکا و اتحادیه اروپا ونزوئلا را تحریم کردهاند.
در نتیجه تحریمهای بینالمللی، صنعت نفت این کشور بهشدت آسیب دیده و این موضوع به تورم گسترده و تشدید روند مهاجرت انجامیده است.