دومین سفر خارجی رییس حکومت سوریه؛ الشرع برای دیدار با اردوغان به ترکیه می‌رود

در این رویداد که دوشنبه ۱۵ بهمن به وقوع پیوست، ۱۵ زن دیگر نیز زخمی شدند.

دفاع مدنی سوریه افزود قربانیان این انفجار همگی از کارگران بخش کشاورزی بودند.

هنوز فرد یا گروهی مسئولیت این حادثه مرگبار را بر عهده نگرفته است.

این دومین انفجار خونین در منبج در سه روز گذشته به شمار می‌رود. پیش‌تر و در ۱۳ بهمن، انفجار یک خودروی بمب‌گذاری شده در این شهر چهار کشته و ۹ زخمی بر جای گذاشت که همگی غیرنظامی بودند.

در میان مجروحان این رویداد چند کودک نیز دیده می‌شدند.

منبج در غرب رودخانه فرات و ۳۰ کیلومتری مرز ترکیه واقع است.

مخالفان مسلح سوری در یک عملیات غافلگیرکننده ۱۱ روزه که از ادلب و حلب آغاز شد، توانستند ۱۸ آذر به دمشق برسند و به بیش از پنج دهه حکومت خاندان اسد بر سوریه پایان دهند.

از آن زمان تاکنون، درگیری‌ها میان گروه‌های مسلح طرفدار ترکیه و نیروهای دموکراتیک سوریه تحت حمایت آمریکا در شمال سوریه شدت گرفته است.

«نیروهای دموکراتیک سوریه» که با نام اختصاری «قسد» نیز شناخته می‌شود، از قومیت‌های مختلف از جمله کُردها، عرب‌ها، آشوری‌ها و ترکمن‌ها تشکیل شده است اما رهبری نظامی آن را گروه کُردی یگان‌های مدافع خلق (ی‌پ‌گ) بر عهده دارد.

ترکیه اعضای کُرد نیروهای دموکراتیک سوریه را وابسته به حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) می‌داند و بر عقب‌نشینی آن‌ها از سوریه تاکید دارد.

ترکیه، آمریکا و اتحادیه اروپا پ‌ک‌ک را در فهرست گروه‌های تروریستی قرار داده‌اند.

گروه‌های مسلح طرفدار ترکیه در دسامبر ۲۰۲۴ نیروهای دموکراتیک سوریه را از منبج بیرون راندند و کنترل این شهر را به دست گرفتند.

نیروهای دموکراتیک سوریه پیش از این و در سال ۲۰۱۶، منبج را از سلطه داعش آزاد کرده بودند.

نیروهای دموکراتیک سوریه گروه‌های وابسته به آنکارا را مسئول بمب‌گذاری دوشنبه معرفی کرد و هشدار داد این قبیل حملات با هدف مرعوب کردن ساکنان منطقه انجام می‌گیرند.

پیش‌تر دیده‌بان حقوق بشر سوریه خبر داد در جریان درگیری‌ها در ۱۴ دی در چندین روستا در اطراف شهر منبج، ۸۵ نفر از نیروهای طرفدار ترکیه و ۱۶ تن از نیروهای کرد کشته شدند.

۲۰ دی نیز ۳۷ نفر در جریان خشونت‌‎‌ها در منبج جان خود را از دست دادند.

وِریفای سوریه هشدار داد این اطلاعات نادرست از طریق کارزارهای هماهنگ‌شده در شبکه‌های اجتماعی، شخصیت‌های تولیدشده با هوش مصنوعی، پروفایل‌های جعلی و ربات‌ها منتشر می‌شود.

مخالفان مسلح سوری در یک عملیات غافلگیرکننده ۱۱ روزه که از ادلب و حلب آغاز شد، توانستند ۱۸ آذر به دمشق برسند و به بیش از پنج دهه حکومت خاندان اسد بر سوریه پایان دهند. خاندان اسد از اقلیت شیعیان علوی سوریه هستند.

در آخرین روزهای سال ۲۰۲۴، ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته شد که از وقوع آتش‌سوزی در یک زیارتگاه علویان در شهر حلب حکایت داشت.

انتشار این ویدیو با گسترده‌ترین ناآرامی‌ها از زمان سرنگونی اسد همراه شد و بسیاری در آن مقطع زمانی گفتند این رویداد از تهدیدات فزاینده علیه اقلیت علوی در سوریه خبر می‌دهد.

با این حال، وزارت کشور سوریه اعلام کرد این ویدیو پیش از ورود گروه تحریر الشام به دمشق ضبط شده و منتشرکنندگان آن به دنبال دامن زدن به درگیری‌های فرقه‌ای در سوریه بوده‌اند.

زهیر الشمالی، مدیر ارتباطات وِریفای سوریه، گفت این ویدیو موفقیتی برای کارزارهای انتشار اخبار نادرست به شمار می‌رود.

او افزود: «شبکه اطلاعات نادرست همچنان فعال و در حال گسترش است، و این احتمال وجود دارد که با طرح ادعاهای مشابهی که هدف آن‌ها برانگیختن ناآرامی‌ها [در سوریه] است، دوباره ظاهر شود.»

کارزار انتشار اطلاعات نادرست برای افزایش‌ اختلافات مذهبی در سوریه

بنیاد تامسون رویترز جمعه ۱۲ بهمن گزارش داد پس از سقوط حکومت سوریه، اختلافات مذهبی در سطح بالایی باقی مانده و برخی ناظران معتقدند بازیگران بین‌المللی، مانند جمهوری اسلامی، روسیه، چین و اسرائیل، به این شرایط تنش‌آلود در فضای مجازی دامن می‌زنند.

بسام الاحمد، مدیر سازمان «سوری‌ها برای حقیقت و عدالت»، در گفت‌وگو با تامسون رویترز هشدار داد انتشار اطلاعات نادرست یکی از مسائل تاثیرگذار بر همبستگی اجتماعی است.

به گفته او، اطلاعات جعلی به «ابزاری برای بی‌ثباتی» تبدیل شده و در حال ایجاد تنش میان جوامع مختلف در سراسر سوریه است.

احمد اضافه کرد: «آسیبی که اطلاعات نادرست به مردم وارد می‌کند، از ضرر و زیان ناشی از تسلیحات کم‌تر نیست.»

جمهوری اسلامی یکی از حامیان اصلی حکومت اسد به شمار می‌رفت. پیش‌تر دو نماینده سابق مجلس شورای اسلامی به‌طور جداگانه تایید کردند حکومت ایران دست‌کم ۳۰ میلیارد دلار برای حفظ اسد در قدرت هزینه کرد.

بی‌بی‌سی جهانی این خبر را پنج‌شنبه ۱۱ بهمن با استناد به تصاویر ماهواره‌ای جدید از محل استقرار تجهیزات نظامی ارتش روسیه در طرطوس منتشر کرد.

تصاویر منتشرشده پس از سقوط حکومت بشار اسد، ستون‌هایی از خودروهای نظامی روسیه را در حال حرکت به ‌سوی بندر طرطوس به نمایش گذاشتند. مدتی بعد تصاویر ماهواره‌ای از ذخیره‌سازی تجهیزات نظامی روسیه در این منطقه خبر دادند.

با این حال شرکت «پِلَنِت لَبز» اخیرا تصاویری را به اشتراک گذاشته که از ناپدید شدن بخش زیادی از ادوات و تجهیزات ارتش روسیه در طرطوس حکایت دارد. این تحول در پی خروج شناورهای وابسته به ارتش روسیه از منطقه رخ داده است.

مخالفان مسلح سوری در یک عملیات غافلگیرکننده ۱۱ روزه که از ادلب و حلب آغاز شد، توانستند ۱۸ آذر به دمشق برسند و به بیش از پنج دهه حکومت خاندان اسد بر سوریه پایان دهند.

از آن زمان، گزارش‌های متعددی درباره تصمیم حاکمان جدید سوریه مبنی بر لغو مجوز حضور نظامی روسیه در بندر طرطوس منتشر شده، هرچند دمشق هنوز به‌طور رسمی در این خصوص اظهار نظر نکرده است.

روسیه و جمهوری اسلامی دو متحد اصلی حکومت بشار اسد به شمار می‌رفتند و تا پیش از سرنگونی او، حضور نظامی پررنگی در این کشور داشتند.

گزارش بی‌بی‌سی جهانی از تسریع در روند خروج ارتش روسیه از سوریه در حالی منتشر می‌شود که میخاییل بوگدانوف، معاون وزیر خارجه روسیه و الکساندر لاورنتیف، فرستاده ویژه رییس‌جمهوری روسیه در امور سوریه، ۹ بهمن برای گفت‌وگو درباره حفظ دو پایگاه نظامی خود در این کشور، به دمشق سفر کردند.

بوگدانوف پیش‌تر در آذرماه از قصد مسکو برای حفظ دو پایگاه نظامی خود در طرطوس و لاذقیه سوریه سخن گفته و تاکید کرده بود این مراکز با هدف «مبارزه با داعش و تروریسم بین‌المللی» ایجاد شده‌اند.

با این حال، به نظر می‌رسد مذاکرات مسکو با حاکمان جدید دمشق به نتیجه‌ای ختم نشده و ارتش روسیه تصمیم گرفته تجهیزات باارزش خود را از بندر طرطوس خارج کند.

طبق داده‌های منتشرشده از سوی شرکت‌های ردیابی کشتی‌ها، دو شناور با نام‌های «اسپارتا ۱» و «اسپارتا ۲» در تاریخ دوم و سوم بهمن‌ماه در بندر طرطوس پهلو گرفتند.

این دو کشتی به شرکتی تعلق دارند که تحت نظارت وزارت دفاع روسیه فعالیت می‌کند.

اسپارتا ۱ و اسپارتا ۲ در فهرست تحریم‌های آمریکا دارند و اوکراین نیز آن‌ها را به دست داشتن در انتقال تسلیحات برای ارتش روسیه متهم کرده است. این دو کشتی از قابلیت حمل خودروها و تجهیزات نظامی برخوردار هستند.

داده‌ها همچنین حاکی از آن هستند که کشتی اسپارتا ۲ پیش از دوشنبه هشتم بهمن، بندر طرطوس را ترک کرده است. تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند حجم زیادی از خودروهای نظامی ارتش روسیه که در نزدیکی این کشتی مستقر شده بودند، دیگر در این محل دیده نمی‌شوند.

کشتی اسپارتا ۱ نیز پیش از ۱۰ بهمن، از بندر طرطوس خارج شده است و دیگر اثری از کانتینرهای ارتش روسیه در نزدیکی این شناور به چشم نمی‌خورد.

طبق تصاویر ماهواره‌ای، در چند هفته گذشته ادوات نظامی روسیه از پایگاه هوایی حمیمیم لاذقیه نیز تخلیه شده‌اند.

پیش‌تر در ۲۶ آذر، شبکه خبری سی‌ان‌ان گزارش داد روسیه عملیات خروج بخش قابل توجهی از نیروها و تجهیزات نظامی خود از سوریه را آغاز کرده است.

بر اساس برخی گزارش‌ها، روسیه بخشی از تجهیزات نظامی خود را از سوریه به لیبی منتقل کرده است.

فرماندهی نظامی که عملیات منجر به سرنگونی بشار اسد را رهبری کرد، در اعلامیه‌ای با تعلیق قانون اساسی قبلی سوریه، به احمد الشرع همچنین اختیار داد که یک شورای قانونگذاری موقت برای این دوره انتقالی تشکیل دهد.

این تصمیمات در جلسه فرماندهان نظامی در روز چهارشنبه اتخاذ شد.

احمد الشرع در یک سخنرانی در این جلسه گفت که اولویت اول سوریه پر کردن خلاء در دولت «به روشی مشروع و قانونی» است.

او افزود که صلح مدنی باید از طریق عدالت انتقالی و جلوگیری از نمایش انتقام حفظ شود، نهادهای دولتی به‌ویژه نیروهای نظامی و امنیتی بازسازی شوند و زیرساخت‌های اقتصادی توسعه یابد.

شرع متعهد شده است که در فرآیند انتقال سیاسی از جمله اقدامات لازم برای تشکیل یک کنفرانس ملی، یک دولت فراگیر و برگزاری انتخابات نهایی را آغاز کند. او گفته است که این فرآیند ممکن است چهار سال به طول بینجامد.

در اعلامیه روز چهارشنبه مشخص نشده است که چه زمانی ممکن است نهاد قانونگذاری جدید انتخاب شود، یا جزییات جدیدی برای جدول زمانی انتقال ارائه نکرد.

فواز جرجس، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه اقتصاد لندن، به رویترز گفت: «این اعلامیه موقعیت احمد الشرع را به‌عنوان حاکم قدرتمند سوریه رسمیت بخشیده است. برداشت من این است که هیئت تحریر الشام و احمد الشرع قصد دارند حاکمیت اسلام‌گرای تک حزبی را در این کشور تحکیم کنند.»

در بیانیه فرماندهی نظامی آمده است: «احمد الشرع ریاست کشور را در مرحله انتقالی بر عهده گرفته است و وظایف ریاست جمهوری عربی سوریه را انجام خواهد داد و این کشور را در مجامع بین‌المللی نمایندگی خواهد کرد.»

شورای قانونگذاری جدید وظایف خود را تا زمان تصویب قانون اساسی جدید انجام خواهد داد. پارلمانی که سال گذشته در زمان اسد انتخاب شده بود نیز روز چهارشنبه به‌طور رسمی منحل اعلام شد.

این اعلامیه همچنین بر گام‌های قبلی برای انحلال حزب بعث سوریه و دستگاه امنیتی او تاکید کرد و گفت که گروه‌های شورشی که در طول ۱۳ سال گذشته با حکومت اسد جنگیده بودند، باید منحل و در دولت ادغام شوند.

این اعلامیه پس از جلسه‌ای با عنوان «کنفرانس اعلام پیروزی انقلاب سوریه» منتشر شد. در این نشست، وزیران دولت موقت که در ماه گذشته میلادی از سوی هیئت تحریر الشام منصوب شده بودند، شرکت داشتند.

قطر، که از حکومت جدید در سوریه حمایت می‌کند، پس از این اعلامیه بیانیه‌ای صادر کرد و از «اقدامات برای بازسازی دولت سوریه و تقویت اجماع و وحدت بین همه طرف‌های آن» استقبال کرد.

در گزارش دیده‌بان حقوق بشر که دوشنبه هشتم بهمن منتشر شده گفته شده بسیاری از این کودکان را والدین آن‌ها به سوریه آورده‌اند، والدینی که قصد داشتند به داعش بپیوندند یا تحت حکومت این گروه زندگی کنند.

بخش دیگری از این کودکان نیز در مناطق تحت تسلط داعش یا در اردوگاه‌هایی که مظنونان به عضویت در این گروه در آن‌جا نگهداری می‌شوند، به دنیا آمدند.

در گزارش دیده‌بان حقوق بشر آمده است: «نزدیک به ۸۰ درصد از این کودکان زیر ۱۲ سال سن دارند و جوان‌تر از آن هستند که نقشی فعال در داعش ایفا کرده باشند. با این حال، بسیاری از کشورها با استناد به مسائل امنیت ملی یا نگرانی از واکنش‌ مردم، از پذیرش این شهروندان خردسال و بازگشت آن‌ها به کشورشان سرباز می‌زنند.»

جنگ داخلی سوریه به دنبال تظاهرات مسالمت‌آمیز مردم این کشور علیه حکومت بشار اسد در سال ۲۰۱۱ کلید خورد.

در پی سرکوب گسترده و خونین اعتراضات مردمی به دست حکومت سوریه، داعش از یک سو و نیروهای حامی اسد، نظیر سپاه پاسداران، روسیه و حزب‌الله لبنان از سوی دیگر، به این مناقشه وارد شدند.

داعش در ژوئن ۲۰۱۴ در بخش‌های از عراق و سوریه، از جمله رقه و دیر الزور، اعلام «خلافت» کرد.

داعش در نهایت در سال ۲۰۱۹ از مناطق تحت کنترل خود در سوریه به بیرون رانده شد، اما همچنان به حملات پراکنده اما مرگبارش، به‌ویژه علیه «نیروهای دموکراتیک سوریه»، در شمال شرقی این کشور ادامه می‌دهد. اعضای داعش اکنون در مناطق بیابانی سوریه پنهان شده‌اند.

وضعیت «برزخی» کودکان منتسب به داعش در سوریه

دیده‌بان حقوق بشر در ادامه گزارش خود نوشت کودکان منتسب به داعش در شمال شرقی سوریه در «برزخ» گرفتار شده‌اند و شماری از آن‌ها، از فرط ناامیدی به مرز «خودکشی» رسیده‌اند.

این سازمان هشدار داد این کودکان «در شرایط بسیار ناگواری زندگی می‌کنند که می‌توان آن را معادل شکنجه دانست» و با خطراتی جدی، همچون قرار گرفتن در معرض خشونت یا جذب از سوی داعش، روبه‌رو هستند.

دیده‌بان حقوق بشر افزود سازمان ملل متحد و کارشناسان امنیتی و مقابله با تروریسم معتقدند رها کردن این کودکان در اردوگاه‌ها و زندان‌ها در شمال شرقی سوریه، خطرات بسیار بیشتری از بازگشت آن‌ها به کشور متبوعشان، برای امنیت جامعه بین‌المللی به همراه خواهد داشت.

آمریکا و بسیاری دیگر از کشورهای غربی بر این باورند که نیروهای مسلح کُرد سوریه و در راس آن‌ها «نیروهای دموکراتیک سوریه»، نقشی حیاتی در مقابله با تهدیدات گروه‌های اسلام‌گرای افراطی، از جمله داعش، در این کشور ایفا می‌کنند.

با این حال، در هفته‌های اخیر و پس از سقوط حکومت اسد، فشارها بر نیروهای سوریه دمکراتیک برای عقب‌نشینی از شمال شرقی سوریه افزایش یافته است.