آسوشیتدپرس به نقل از یک دیپلمات نزدیک به آژانس بینالمللی انرژی اتمی گزارش داد در حالیکه توافق درباره سطح دسترسی میان نهاد نظارتی سازمان ملل و جمهوری اسلامی هنوز نهایی نشده، انتظار میرود چنین توافقی حاصل شود.
این دیپلمات افزود بازرسیها تنها شامل تاسیسات هستهای خواهد بود که تحت تاثیر حملات آمریکا و اسرائیل قرار نگرفتهاند.
به نوشته آسوشیتدپرس، این تحول که جمهوری اسلامی در حال بررسی بازگشت نسبی به همکاری با آژانس است، نخستین نشانه جدی پس از ماهها بنبست محسوب میشود.
از زمان جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل و حملات هوایی آمریکا به برخی از سایتهای حساس اتمی، تهران تمام همکاریها با آژانس را متوقف کرده و جامعه جهانی عملاً در تاریکی قرار گرفته است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، سهشنبه در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز تایید کرد که نخستین گروه بازرسان وارد ایران شدهاند و مذاکرات برای تعیین سازوکار عملی از سرگیری بازرسیها ادامه دارد.
گروسی تاکید کرد حضور بازرسان برای هرگونه گفتوگوی جدی درباره آینده برنامه هستهای ایران حیاتی است.
اروپاییها نیز که در هفتههای اخیر تلاش داشتند راهی برای جلوگیری از فعال شدن «مکانیسم ماشه» بیابند، این اقدام تهران را نشانهای از جدی گرفتن تهدید بازگشت تحریمهای سازمان ملل ارزیابی کردهاند.
بر اساس توافقی که ابتدای سال میان واشینگتن و سه کشور اروپایی حاصل شد، اگر جمهوری اسلامی تا پایان اوت به تعهدات مشخصی از جمله پذیرش بازرسیها عمل نکند، روند بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل که پیش از برجام اعمال شده بود، آغاز خواهد شد.
آسوشیتدپرس نوشت کشورهای اروپایی پس از بمباران تاسیسات اتمی ایران از سوی اسرائیل و آمریکا، نگرانی عمیقی نسبت به وضعیت ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در ایران پیدا کردهاند. این ذخایر در آستانه سطح تسلیحاتی قرار دارد و نبود نظارت آژانس باعث شده ارزیابی دقیق از حجم و حتی مکان آن امکانپذیر نباشد.
یک دیپلمات غربی به آسوشیتدپرس گفت که بازگشت نسبی بازرسان، اگرچه محدود به سایتهایی است که آسیب ندیدهاند، اما میتواند زمینهساز تفاهمهای بعدی باشد.
او تاکید کرد: «تا زمانی که دسترسی کامل برقرار نشود، نگرانیها درباره ابعاد نظامی احتمالی برنامه هستهای ایران برطرف نخواهد شد.»
جمهوری اسلامی همچنان تاکید میکند که برنامه هستهایاش صلحآمیز است و بر اساس انپیتی، حق استفاده از انرژی هستهای را دارد.
با این حال، به گزارش آسوشیتدپرس، دیپلماتهای اروپایی میگویند سطح بالای غنیسازی و نبود شفافیت، عملاً اعتماد جامعه جهانی را از بین برده است.
در همین حال، روسیه و چین پیشنویس قطعنامهای را در شورای امنیت مطرح کردهاند تا زمان انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت که در آن به مکانیسم ماشه نیز پرداخته شده، تا بهار آینده تمدید شود.
آسوشیتدپرس در گزارش خود تاکید کرده که بعید است این طرح در میان ۱۵ عضو شورا حمایت کافی کسب کند، زیرا اشارهای به شروط اروپاییها در قبال ایران ندارد.
یک تحلیلگر امور هستهای به این خبرگزاری گفت: «جمهوری اسلامی با این اقدام در واقع میخواهد زمان بخرد و فشار اروپا را کم کند. اما اگر توافق جامعتری حاصل نشود، بازگشت تحریمها اجتنابناپذیر است.»
رافائل گروسی سهشنبه چهارم شهریور در مصاحبه با فاکس نیوز گفت بازگشت بازرسان به ایران پس از حملات هوایی آمریکا که موجب خروج آنها شد، اکنون در دست بررسی است.
او افزود: «وقتی حملات آغاز شد، روشن بود که دیگر امکان بازرسی وجود ندارد. شرایط، شرایط جنگی بود. بنابراین ما کشور را ترک کردیم و از آن زمان تاکنون در حال گفتوگو با ایران برای بازگشت بودهایم.»
گروسی گفت که ایران بهعنوان عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای موظف به پذیرش بازرسیهاست و بدون حضور بازرسان «هیچ مذاکره جدی شکل نخواهد گرفت».
در همین حال والاستریت ژورنال، سهشنبه چهارم شهریور گزارش داد که گروسی اخیراً پس از دریافت تهدید مشخص از سوی جمهوری اسلامی تحت حفاظت ۲۴ ساعته نیروهای ویژه اتریش قرار گرفته است.
بهنوشته این روزنامه، واحد ویژه نیروهای امنیتی اتریش موسوم به «کبرا» مامور حفاظت دائمی از مدیرکل آژانس شده و زندگی عادی او تغییر کرده است. مقامات جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه، گروسی را تهدید کردند.
فاکس نیوز همچنین گزارش داد گروسی در سفر به واشینگتن با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، دیدار کرده و طرف آمریکایی خواهان ارزیابی شرایط برای احتمال ازسرگیری مذاکرات دوجانبه پیش از حملات بوده است.
او درباره رویکرد کلی کاخ سفید گفت: «دولت ترامپ بهطور کلی از هر نوع مذاکره با ایران عقبنشینی کرده، در حالیکه اروپاییها با تمام قوا پیش میروند. بازسازی این گفتوگو بسیار پیچیده است، اما غیرممکن نیست.»
در همین حال، آخرین دور مذاکرات هستهای میان ایران و سه کشور اروپایی در ژنو بدون نتیجه مشخص پایان یافت. نورنیوز، رسانه نزدیک به شورای عالی امنیت ملی، نوشت ریاست هیئت جمهوری اسلامی را مجید تختروانچی و کاظم غریبآبادی بر عهده داشتند و محور گفتوگوها تهدید اروپا به فعالسازی مکانیسم ماشه و تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ بود.
لارنس نورمن، خبرنگار والاستریت ژورنال، گزارش داد وعدههای ایران «فاقد جزئیات کافی» بوده و یک منبع اروپایی نیز به الحدث گفت: «زمان اتخاذ تصمیمهای راهبردی علیه ایران فرا رسیده است.»
به گزارش رویترز، اروپاییها شرط کردهاند ازسرگیری بازرسیهای آژانس، ارائه گزارش دقیق درباره ذخایر اورانیوم غنیشده و ورود به روند دیپلماتیک با آمریکا باید محقق شود.
جمهوری اسلامی اما تاکنون گفتوگوی مستقیم با واشینگتن را رد کرده است. در همین ارتباط، ایراناینترنشنال پیشنویس قطعنامه پیشنهادی روسیه را مشاهده کرده که خواستار تمدید شش ماهه قطعنامه ۲۲۳۱ است؛ طرحی که بهگفته ریچارد نفیو، مقام پیشین وزارت امور خارجه آمریکا، میتواند دسترسی به مکانیسم ماشه را «بهطور موقت مسدود کند». او هشدار داد این اقدام به ایران «چند ماه وقت برای پیشبرد برنامهای میدهد که نباید».
در این میان، عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی به الشرق الاوسط گفت تهران به شرط ارائه تضمینهای امنیتی آماده مذاکره با آمریکا است.
او تاکید کرد آنچه آمریکا در حملات نظامی به دست نیاورد، در میز مذاکره هم به دست نخواهد آورد.
او همچنین گفت مذاکرات با اروپاییها و آژانس ادامه دارد و تهران همچنان به «راه حل دیپلماتیک» متعهد است.
با این حال، علی خامنهای بار دیگر مخالفت خود را با هرگونه مذاکره «زیر فشار» اعلام کرده و گفته است آمریکا ذاتاً دشمن است و مذاکره این واقعیت را تغییر نمیدهد. او یکشنبه دوم شهریور هشدار داد کسانی که مدافع گفتوگوی مستقیم با واشینگتن هستند ماهیت «حل نشدنی» این دشمنی را نادیده میگیرند.
گروسی در پایان مصاحبه خود با فاکس نیوز تاکید کرد نقش آژانس در هر توافقی حیاتی است و بدون بازرسیها هیچ روندی پایدار نخواهد بود.
او گفت: «اروپاییها میخواهند ببینند آیا ایران همکاری میکند، بازرسیها را میپذیرد و نشانهای از بازگشت به شرایط عادی وجود دارد یا نه.»
این در حالی است که تهدیدهای جمهوری اسلامی علیه مدیرکل آژانس و مذاکرات بینتیجه ژنو، چشمانداز هرگونه توافق را بیش از پیش مبهم کرده است.
این روزنامه سهشنبه چهارم شهریور بهنقل از یک منبع آگاه نوشت که واحد ویژه نیروهای امنیتی اتریش، موسوم به «کبرا»، حفاظت از گروسی را برعهده دارد.
بهنوشته والاستریت ژورنال، این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که سازمان اطلاعات اتریش گزارشی از یک طرف ثالث مبنی بر وجود تهدید علیه مدیرکل آژانس دریافت کرد. مقر آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین قرار دارد.
به گفته یکی از نزدیکان مدیرکل آژانس، گروسی در روزهای اخیر گفته حفاظت ۲۴ ساعته زندگی عادی او را کاملاً تغییر داده و به او هشدار داده شده است که این تهدید را بسیار جدی بگیرد.
در جریان جنگ ۱۲ روزه و پس از آن، مقامهای جمهوری اسلامی رافائل گروسی را متهم کردند که با گزارشهای جانبدارانه درباره فعالیتهای هستهای تهران، زمینهساز جنگ شدند.
جمهوری اسلامی گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی را دلیل ایجاد نگرانیهای بیاساس درباره برنامه هستهای خود دانسته و خواستار محاکمه و برکناری گروسی شدهاند. علی لاریجانی، پیش از آنکه مجددا بهعنوان دبیر شورایعالی امنیت ملی منصوب شود، ۲۹ خرداد آشکارا گروسی را تهدید کرد و گفت که تهران به حساب او خواهد رسید. او دو روز بعد نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «جنگ تمام شود به حساب گروسی خواهیم رسید.»
امیرسعید ایروانی، سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی در سازمان ملل، نیز ۳۱ خرداد در نامهای به دبیرکل این سازمان و رییس شورای امنیت، از گروسی به دلیل «رویکردش نسبت به فعالیتهای صلحآمیز هستهای جمهوری اسلامی» شکایت کرد.
علی مظفری، معاون رییس قوه قضاییه جمهوری اسلامی نیز ۱۱ تیر درباره محاکمه غیابی رافائل گروسی گفت:«وقتی این فرد با اقدامات فریبکارانه و گزارش مزورانه مقدمات این جنایت را فراهم کرد باید پاسخگو باشد.»
پس از پایان جنگ ۱۲ روزه، گروسی در عملیاتی محرمانه و با موافقت تهران، بازرسان آژانس را بهدلیل نگرانیهای امنیتی از ایران خارج کرد.
به گفته مقامها، گروسی ــ دیپلمات باسابقه آرژانتینی و نامزد احتمالی جانشینی آنتونیو گوترش در سمت دبیرکلی سازمان ملل در سال آینده ــ از اواخر ژوئن تحت حفاظت نیروهای ویژه «کبرا» قرار گرفت.
این نیروی تاکتیکی برای مقابله با تهدیدهای جدی از جمله طرحهای تروریستی و حفاظت از مقامات بلندپایه مانند صدراعظم اتریش بهکار گرفته میشود. در موارد تهدید مشخص علیه شخصیتهای مهم، افسران مسلح با مسلسلهای دستی و حداقل دو خودرو ضدگلوله بهطور دائم در اختیار هدف تهدید قرار میگیرند.
یک منبع مطلع به والاستریت ژورنال تاکید کرد که مقامهای اتریشی بر اساس اطلاعاتی درباره تهدید مشخص علیه گروسی از سوی افراد مرتبط با جمهور اسلامی ایران اقدام کردند. منبع دیگری نیز به این روزنامه گفت این تهدید جدی تلقی شده است.
فردریک دال، سخنگوی آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز گفت: «ما تایید میکنیم که اتریش یک واحد کبرا به حفاظت از مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی اختصاص داده است، اما نمیتوانیم منبع تهدید را مشخص کنیم.»
وزارت کشور اتریش و نیز نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد به پرسشهای والاستریت ژورنال در این زمینه جواب ندادند.
روابط ایران و گروسی از زمان روی کار آمدن او در سال ۲۰۱۹ همواره پرتنش بوده است. او پیشتر نیز در دوره پیش از توافق هستهای ۲۰۱۵ در آژانس فعال بود و همان زمان نیز اختلافهایی با تهران داشت. گروسی با وعده برخورد قاطع با فعالیتهای هستهای جمهوری اسلامی و با حمایت دولت نخست ترامپ به ریاست آژانس رسید.
گروسی در زمان مدیریت خود تلاش کرده جمهوری اسلامی را به محدود کردن نقضهای توافق هستهای وادار کند و شش سال است که با مانعتراشیهای تهران بر سر راه تحقیق درباره مواد هستهای اعلامنشده روبهروست. پس از خروج آمریکا از برجام در دوره ترامپ، جمهوری اسلامی تقریباً تمام محدودیتهای توافق را کنار گذاشت و تا خرداد ماه امسال و پیش از جنگ ۱۲ روزه ذخایری از اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی اندوخت که برای ساخت حدود ۱۰ سلاح هستهای کافی است.
با وجود این تنشها، گروسی همچنان با مقامهای جمهوری اسلامی در ارتباط است و بارها به تهران سفر کرده است. او سهشنبه چهارم شهریور اعلام کرد پس از گفتوگوهای اخیر، یک تیم ابتدایی بازرسان به ایران بازگشته، هرچند آنها هنوز به سایتهای هستهای دسترسی ندارند و تنها اجازه یافتهاند از نیروگاه اتمی بوشهر بازدید کنند.
کراوس سهشنبه چهارم شهریور در گفتوگو با خبرگزاری «آپا»، با بیان اینکه رهبران جمهوری اسلامی سالهاست خواستار نابودی اسرائیل هستند، گفت: «در رژههای نظامیشان موشکهایی با شعار مرگ بر اسرائیل به نمایش گذاشته میشود و حتی در تهران ساعتی نصب کردهاند که شمارش معکوس نابودی اسرائیل را نشان میدهد.»
سفیر اسرائیل در جمهوری آذربایجان اضافه کرد: «ما بارها اظهارات مقامات ایرانی درباره ضرورت محو اسرائیل را شنیدهایم. این تهدیدی غیرقابلتحمل بود و اسرائیل ناچار شد برای رفع آن مسئولیت بپذیرد.»
او تاکید کرد: «امیدوارم حکومت ایران درس خود را گرفته باشد. اگر چنین باشد، خوب است؛ اما اگر دوباره تهدید کند، اسرائیل بار دیگر وارد عمل خواهد شد.»
طی دو ماه گذشته و از زمان برقراری آتشبس میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، گمانهزنیهایی در دو کشور درباره آغاز مجدد جنگ مطرح شده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، چهارم شهریور در گفتوگو با روزنامه «الشرق الاوسط»، احتمال رویارویی دوباره جمهوری اسلامی با اسرائیل را رد نکرد و گفت: «با این حال اگر دوباره چنین کاری کنند، پاسخ ما قویتر خواهد بود.»
حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی
سفیر اسرائیل در ادامه جمهوری اسلامی را به حمایت از گروههای نیابتی از جمله حزبالله، حماس و حوثیها متهم کرد و گفت: «این گروهها همچنان به حمله علیه اسرائیل ادامه میدهند.»
او در این خصوص گفت: «تنها چند روز پیش، حوثیها پهپادها و موشکهایی به سمت اسرائیل پرتاب کردند و ما مجبور به پاسخ شدیم. این اقدامات مستقل نیستند و تحت دستور حکومت ایران انجام میگیرند. یمن توانایی تولید موشک ندارد و روشن است که این ایران است که این فناوریها را فراهم میکند.»
اسرائیل و کشورهای غربی بارها جمهوری اسلامی را به حمایت از گروههای نیابتی از جمله حزبالله لبنان، حماس در غزه و حوثیها در یمن متهم کردهاند.
کراوس در بخش دیگری از گفتوگوی خود هشدار داد که اسرائیل در برابر تهدیدها کوتاه نخواهد آمد: «تا زمانی که امنیت و حاکمیت اسرائیل تهدید شود، ما اقدام خواهیم کرد.»
او اضافه کرد: «اسرائیل نمیتواند تهدید علیه امنیتش را تحمل کند. اما اگر تهدیدی وجود نداشته باشد، اسرائیل قصد حمله به هیچکس را ندارد. ما فقط میخواهیم در صلح زندگی کنیم؛ این تمام چیزی است که میخواهیم.»
اظهارات تازه سفیر اسرائیل در باکو، همراستا با مواضع مقامهای تلآویو، نشان میدهد که در سایه تهدیدهای متقابل، صلح همچنان دور از دسترس دو دشمن قدیمی باقی مانده است.
