اوکراین از حمله پهپادی خود به یک سکوی نفتی روسیه متعلق به شرکت لوکاویل در دریای خزر و یک ناو گشتی نظامی در نزدیکی این سکو خبر داد. این اقدام، نشاندهنده تشدید حملات کییف به زیرساختهای نفتی مسکو است.
ستاد کل نیروهای مسلح اوکراین شنبه ۲۹ آذر اعلام کرد که حمله مورد نظر، جمعه انجام شده است.
این حمله یکی از سلسله حملاتی است که در هفتههای اخیر زیرساختهای حفاری روسیه در دریای خزر را هدف قرار دادهاند اما به نوشته خبرگزاری رویترز، نخستین موردی است که ارتش اوکراین بهطور رسمی آن را تایید میکند.
به گفته ارتش اوکراین، یکی از سکوهای حفاری میدان نفتی فیلانوفسکی در این حمله آسیب دیده است.
این سکو دستکم دو بار دیگر نیز در ماه جاری میلادی هدف حملات پهپادی قرار گرفت.
اوکراین: زیرساختهای نفتی روسیه هدفی مشروع است
اوکراین میگوید زیرساختهای نفتی روسیه هدفی مشروع برای حملات نظامی هستند، زیرا درآمد حاصل از تجارت نفت، منبع اصلی تامین مالی جنگ تمامعیاری است که روسیه نزدیک به چهار سال است علیه این کشور به راه انداخته است.
ستاد کل نیروهای مسلح اوکراین افزود که یک ناو گشتی نظامی نیز در این حمله هدف قرار گرفته و میزان خسارت وارده در حال ارزیابی است.
اوکراین در طول سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به پالایشگاههای نفت روسیه حمله کرده، اما در هفتههای اخیر بهطور آشکاری دامنه این کارزار را گسترش داده است.
حملات اوکراین به «ناوگان سایه» روسیه
کییف همچنین مسئولیت حملات پهپادهای دریایی به نفتکشهای «ناوگان سایه» روسیه در دریای سیاه و دریای مدیترانه را بر عهده گرفته است.
ناوگان سایه شبکهای از نفتکشها، شرکتهای پوششی و عملیات لجستیکی پنهانی است که کشورهای تحت تحریم مانند روسیه و جمهوری اسلامی ایران، برای صادرات نفت از آن استفاده میکنند.
یک مقام سرویس امنیتی اوکراین (اسبییو) ۲۸ آذر به رویترز گفت که حمله به یک نفتکش روسیه در مدیترانه، شامل اقدامات «چندمرحلهای» بود.
بر اساس این اظهارات، این نفتکش که «قندیل» نام دارد، در زمان حمله خالی بود و در آبهای بیطرف در فاصلهای بیش از دو هزار کیلومتر از اوکراین با پهپادها هدف قرار گرفت و دچار آسیبهای جدی شد.
نقش سرویس امنیتی اوکراین
اسبییو، نهاد امنیتی عظیمی که پشت این حمله قرار گرفته، حملات بسیار پیچیدهای انجام داده است؛ از جمله قاچاق دهها پهپاد برای عملیات بهمنظور نابودی بمبافکنهای راهبردی روسیه در پایگاههای هوایی بسیار دور از خط مقدم جنگ.
همچنین از دسامبر ۲۰۲۴ تاکنون، مجموعهای از انفجارهای مشکوک روی نفتکشهایی رخ داده است که به بنادر روسیه رفتوآمد داشتهاند.
اوکراین نه داشتن مسئولیت در این حوادث را تایید کرده و نه رد، اما منابع امنیت دریایی گمان میکنند کییف پشت آنها بوده است. برخی از آنها شامل مینهای چسبان بر کشتیها در مدیترانه بودهاند.
واکنش روسیه
روسیه هنوز به خبر جدید حمله اوکراین واکنش نشان نداده، اما ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، در واکنش به حملات پهپادی اوکراین به نفتکشهای «ناوگان سایه» روسیه در دریای سیاه، تهدید کرد که دسترسی کییف به دریا را قطع خواهد کرد.
پیش از این و در فروردینماه، روسیه و اوکراین برای آتشبس دریایی به توافق رسیده بودند.
آن آتشبس در حالی صورت گرفته بود که دریای سیاه در مرکز تنشهای شدید بین دو کشور قرار داشت.
در ماههای اخیر، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای دستیابی به یک توافق صلح، طرفین درگیر در اوکراین را تحت فشار قرار داده است، اما کییف و مسکو یکدیگر را متهم میکنند که در پی صلح نیستند.
زلنسکی جمعه ۲۸ آذر پس از توافق سران اتحادیه اروپا برای پرداخت این وام در بروکسل در کانال تلگرام خود نوشت: «این حمایت قابل توجهی است که واقعاً مقاومت ما را تقویت میکند.»
سران کشورهای عضو اتحادیه اروپا در اجلاس بروکسل موفق نشدند تا درباره استفاده از داراییهای مسدودشده روسیه برای تامین این منابع به توافق برسند.
بنابراین بودجه هفتساله کشورهای اتحادیه اروپا به عنوان پشتوانه این وام در نظر گرفته شد.
پیش از پایان احلاس بروکسل، ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، از طرح اتحادیه اروپا برای استفاده از داراییهای مسدودشده این کشور به نفع اوکراین انتقاد کرد و آن را «دزدی آشکار» خواند.
او هشدار داد اجرای احتمالی این طرح «پیامدهای جدی برای سارقان» به همراه خواهد داشت.
به گزارش خبرگزاری رویترز، اتحادیه اروپا این وام مالی را در حالی به کییف پرداخت میکند که بدون این کمک، منابع مالی اوکراین تا سهماهه دوم سال آینده به پایان میرسید و در آن صورت، احتمال شکست این کشور در جنگ با روسیه بهطور جدی افزایش مییافت.
صندوق بینالمللی پول برآورد میکند که اوکراین در دو سال آینده به ۱۶۱ میلیارد دلار نیاز خواهد داشت.
زلنسکی پنجشنبه ۲۷ آذر هشدار داده بود اگر کییف تا بهار آینده به منابع مالی مبتنی بر داراییهای مسدودشده روسیه دسترسی پیدا نکند، ناچار به کاهش تولید پهپادهای نظامی خواهد شد.
به نوشته رویترز، چالش اصلی بر سر ارائه تضمینهای کافی به بلژیک بود؛ کشوری که ۱۸۵ میلیارد یورو از داراییهای روسیه در اروپا در آن نگهداری میشود و نگران پیامدهای مالی و حقوقی احتمالی در صورت اقدام تلافیجویانه مسکو بهدلیل آزادسازی این منابع به نفع اوکراین است.
پیشتر اعلام شده بود که بلژیک به دلیل نگرانی بابت اقدامات تلافیجویانه روسیه، مخالف اعطای این وام بزرگ به اوکراین است.
حدود ۲۱۰ میلیارد یورو (۲۴۶ میلیارد دلار) از داراییهای روسیه در اروپا مسدود شده است.
در این ارتباط، جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، با ابراز خوشحالی از توافق سران اتحادیه اروپا برای پرداخت وام به اوکراین گفت: «ما توانستیم منابع لازم را با راهحلی که پایه حقوقی و مالی محکمی دارد، تامین کنیم.»
در همین حال، روسیه از شکست اجلاس بروکسل در مورد استفاده از داراییهای مسدود شده خود استقبال کرد.
کریل دیمیتریف، نماینده ویژه پوتین در امور سرمایهگذاری و همکاری اقتصادی، گفت که «قانون و عقل» پیروز شدند.
او در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، گفت: «ضربه بزرگی به جنگطلبان اتحادیه اروپا به رهبری اورسولا وارد شد و صداهای منطقی در اتحادیه اروپا مانع استفاده غیرقانونی از ذخایر روسیه برای تامین مالی اوکراین شدند.»
در این میان، فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، که برای پرداخت وام با پشتوانه داراییهای مسدود شده روسیه تلاش زیادی کرده بود اما موفق به تصویب آن نشد، استدلال کرد که این هنوز یک توافق خوب است.
او گفت: «این خبر خوبی برای اوکراین و خبر بدی برای روسیه است و قصد ما همین بود.»
تهاجم روسیه علیه اوکراین اسفند ۱۴۰۰ آغاز شد و تاکنون نیروهای روسی حدود یکپنجم از خاک اوکراین را تحت اشغال خود دارند.
رامی عبدالرحمن، رییس دیدهبان حقوق بشر سوریه، شنبه ۲۹ آذر به خبرگزاری فرانسه گفت در میان کشتهشدگان، رهبر یک هسته داعش نیز حضور دارد که مسئولیت فعالیتهای پهپادی این گروه در منطقه را بر عهده داشته است.
یک منبع امنیتی سوری هم به خبرگزاری فرانسه گفت این حملات هستههای داعش را در بیابان بادیه سوریه از جمله در استانهای حمص، دیرالزور و رقه هدف قرار داده و شامل هیچ عملیات زمینی نبوده است.
به گفته این منبع که اظهاراتش را به شرط ناشناس ماندن مطرح کرده است، بیشتر اهداف در یک منطقه کوهستانی در شمال پالمیرا و در امتداد مسیر به سمت دیرالزور قرار داشتهاند.
سنتکام جمعه شب ۲۸ آذر اعلام کرد این عملیات پس از حمله «گروه تروریستی داعش» به نیروهای آمریکایی و سوری در پالمیرای سوریه انجام شد.
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا در دو پست جداگانه در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد حملات ساعت چهار بعدازظهر به وقت شرق آمریکا، به دستور فرمانده کل قوا، دونالد ترامپ، علیه داعش در سوریه آغاز شد.
در بیانیه ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا آمده است نیروهای سنتکام با جتهای جنگنده، بالگردهای تهاجمی و توپخانه، به بیش از ۷۰ هدف در چندین مکان در سوریه حمله کردند.
نیروهای اردنی نیز با هواپیماهای جنگنده در این حملات شرکت داشتند.
پیشتر خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت که این حملات با استفاده از جتهای اف-۱۵، هواپیماهای تهاجمی زمینی ای-۱۰ و بالگردهای آپاچی انجام شد.
یکی از مقامها نیز به این خبرگزاری گفته بود جتهای جنگنده اف-۱۶ اردن و توپخانه موشکی هیمارس نیز در این حملات مورد استفاده قرار گرفتند.
سنتکام افزود در این عملیات بیش از ۱۰۰ مهمات دقیق به کار گرفته شد که زیرساختها و سایتهای تسلیحاتی شناخته شده داعش را هدف قرار داد.
دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، گفت: «عملیات برای جلوگیری از الهام بخشیدن داعش به توطئهها و حملات تروریستی علیه خاک ایالات متحده، حیاتی است.»
او تاکید کرد: «ما به تعقیب بیوقفه تروریستهایی که بهدنبال آسیب رساندن به آمریکاییها و شرکای ما در سراسر منطقه هستند، ادامه خواهیم داد.»
به گفته سنتکام، پس از حمله ۲۲ آذر به نیروهای آمریکایی و سوری در پالمیرا، ایالات متحده و شرکایش ۱۰ عملیات در سوریه و عراق انجام دادند که منجر به کشته شدن یا بازداشت ۲۳ «عامل تروریست» شد.
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا نوشت: «نیروهای ایالات متحده و متحدانش در سوریه طی شش ماه گذشته بیش از ۸۰ عملیات را برای از بین بردن تروریستهایی که تهدیدی مستقیم برای ایالات متحده و امنیت منطقه محسوب میشدند، انجام دادهاند.»
در همین حال، ترامپ با اشاره به آغاز این عملیات گسترده گفت: «همانگونه که وعده داده بودم، آمریکا از تروریستهای داعش انتقام بسیار شدیدی میگیرد.»
رییسجمهوری ایالات متحده گفت آمریکا «مواضع مستحکم داعش» را در سوریه بهشدت مورد هدف قرار میدهد.
او با تاکید بر اینکه اگر داعش ریشهکن شود، سوریه آیندهای روشن خواهد داشت، گفت: «دولت سوریه به رهبری مردی که سخت در تلاش است عظمت را به سوریه بازگرداند، بهطور کامل از ما حمایت میکند.»
اشاره ترامپ به احمد الشرع، رییسجمهوری موقت سوریه، بود.
او خطاب «به همه تروریستهایی» که به آمریکاییها حمله کنند، هشدار داد: «اگر به هر شکل به ایالات متحده حمله کنید یا آن را تهدید کنید، سختتر از هر زمان دیگری هدف قرار خواهید گرفت.»
ترامپ پس از حمله به نیروهای ایالات متحده در پالمیرای سوریه هشدار داده بود «تلافی بسیار جدی» در راه خواهد بود.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز جمعه در ایکس نوشت: «امروز، ما دشمنان خود را شکار کردیم و کشتیم. شمار زیادی از آنان را. و ما ادامه خواهیم داد.»
او در مورد حملات نیروهای ایالات متحده تاکید کرد: «این آغاز یک جنگ نیست. این اعلام انتقام است. ایالات متحده، تحت رهبری پرزیدنت ترامپ، هرگز در دفاع از مردم خود تردید نخواهد کرد و کوتاه نخواهد آمد.»
هگست افزود: «همانگونه که بلافاصله پس از حمله وحشیانه (به نیروهای آمریکایی در پالمیرا) گفتیم، اگر آمریکاییها را در هر کجای دنیا هدف قرار دهید، بقیه عمر کوتاه و پراضطراب خود را با این آگاهی سپری خواهید کرد که ایالات متحده شما را شکار خواهد کرد، شما را پیدا خواهد کرد و بیرحمانه شما را خواهد کشت.»
بنا بر اعلام مقامهای آمریکایی، حمله ۲۲ آذر در نزدیکی شهر پالمیرا (تدمر) در مرکز سوریه، به کشتهشدن دو سرباز ارتش ایالات متحده، یک مترجم غیرنظامی آمریکایی و یک نیروی سوری انجامید. سه نظامی دیگر نیز در این حمله زخمی شدند.
پنتاگون تایید کرد نیروهای آمریکایی در زمان حمله در حال انجام ماموریتی موسوم به «دیدار کلیدی با رهبران محلی» بودهاند؛ ماموریتی که در چارچوب عملیات جاری آمریکا برای مقابله با داعش در سوریه انجام میشود.
سنتکام هم اعلام کرد عامل این حمله یک مهاجم مسلح تکنفره وابسته به داعش بوده که در جریان درگیری کشته شده است.
در این ارتباط، خبرگزاری آسوشیتدپرس جمعه نوشت که داعش مسئولیت حمله به نیروهای آمریکایی را بر عهده نگرفته است. این گروه از آن زمان، مسئولیت دو حمله به نیروهای امنیتی سوریه را بر عهده گرفته است که یکی از آنها منجر به کشته شدن چهار سرباز سوری در استان ادلب شد.
بر اساس این گزارش، داعش در بیانیههای خود، دولت و ارتش حکومت الشرع را «مرتد» توصیف کرد.
هدف: ضربه بزرگ به بقایای داعش
شبکه خبری سیانان در مورد حملات جمعه ایالات متحده به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت عملیات یک ماه اخیر علیه داعش در سوریه منجر به کسب اطلاعات از تجهیزات الکترونیکی جمعآوریشده در طول عملیات شد که اطلاعات مربوط به هدفگیری حملات را فراهم میکرد.
سیانان اشاره کرد صدها سرباز آمریکایی همچنان به عنوان بخشی از ماموریت ایالات متحده برای مبارزه با داعش، ماموریتی که با تصرف سریع بخش بزرگی از سوریه و عراق توسط داعش در اواسط دهه ۲۰۱۰ آغاز شد، در سوریه مستقر هستند.
مقام آمریکایی به سیانان گفت که هدف عملیات، وارد کردن ضربهای بزرگ به بقایای داعش در سوریه و از بین بردن توانایی این گروه برای ایجاد تهدید برای نیروهای آمریکایی در منطقه است.
روزنامه نیویورکتایمز هم به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت که انتظار میرود حملات گسترده هوایی و توپخانهای آمریکا تا اوایل صبح شنبه ۲۹ آذر ادامه داشته باشد.
تعهد دمشق برای ادامه مبارزه با داعش
حسابهای شبکههای اجتماعی در سوریه از انفجارهایی در بخشهای وسیعی از این کشور خبر دادند.
تلویزیون دولتی سوریه نیز گزارش داد حملات هوایی ایالات متحده اهدافی را در مناطق روستایی استانهای دیرالزور و رقه و در منطقه جبل العمور در نزدیکی پالمیرا هدف قرار داده است.
این تلویزیون اعلام کرد نیروهای ایالات متحده «مکانهای ذخیرهسازی تسلیحات و مقرهایی را که داعش به عنوان نقاط شروع عملیات خود در منطقه استفاده میکرد»، هدف قرار دادند.
در همین حال، وزارت خارجه سوریه پس از آغاز حملات ایالات متحده در بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که دمشق متعهد است باید «با داعش مبارزه کند و اطمینان حاصل کند که این گروه هیچ پناهگاه امنی در خاک سوریه ندارد و به تشدید عملیات نظامی علیه آن در هر کجا که تهدیدی ایجاد کند، ادامه دهد».
یک مقام سرویس امنیتی اوکراین (اسبییو) جمعه ۲۸ به رویترز گفت که این عملیات شامل اقدامات «چندمرحلهای» بوده است.
بر اساس این اظهارات، این نفتکش که «قندیل» نام دارد در زمان حمله خالی بود و در آبهای بیطرف در فاصلهای بیش از دو هزار کیلومتر از اوکراین با پهپادها هدف قرار گرفته و دچار آسیبهای جدی شده است.
یک مقام از یکی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیز به خبرگزاری رویترز گفت: «این کشتی در حال بازگشت به بندری است که در حال حاضر ناشناخته است.»
بر اساس دادههای شرکت «مارینترافیک» که اطلاعات تردد دریایی را ثبت میکند، این نفتکش در ساعت ۱۳:۳۰ جمعه به وقت گرینویچ در نزدیکی سواحل لیبی قرار داشته است.
مقام اوکراینی که نخواست نامش فاش شود، بهطور دقیق مشخص نکرد که کشتی در زمان حمله دقیقا کجا بوده یا این حمله چه زمانی رخ داده است.
تصاویر هوایی ارائهشده از سوی این منبع آگاه، یک انفجار کوچک روی عرشه یک نفتکش را نشان میداد.
رویترز با مقایسه این تصاویر با تصاویر آرشیوی تایید کرد که کشتی همان «قندیل» است، اما نتوانست زمان یا مکان آن را راستیآزمایی کند.
حملات مکرر اوکراین به نفتکشها و تاسیسات دریایی روسیه
اوکراین در طول سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به پالایشگاههای نفت روسیه حمله کرده است، اما در هفتههای اخیر بهطور محسوسی کارزار خود را گسترش داده و سکوهای نفتی در دریای خزر را هدف قرار داده و مسئولیت حملات پهپادهای دریایی به سه نفتکش در دریای سیاه را بر عهده گرفته است.
این نفتکشها، همانند «قندیل» با پرچم عمان، بخشی از «ناوگان سایه» روسیه هستند؛ کشتیهایی که بدون نظارت و رعایت مقررات بینالمللی و با وجود تحریمهای غرب، مقادیر زیادی نفت را صادر میکنند.
ناوگان سایه شبکهای از نفتکشها، شرکتهای پوششی و عملیات لجستیکی پنهانی است که کشورهای تحت تحریم مانند روسیه و جمهوری اسلامی ایران برای صادرات نفت از آن استفاده میکنند.
دادههای مارینترافیک نشان میدهد «قندیل» از بندر سیکا در هند عازم بندر اوست-لوگای روسیه در دریای بالتیک بوده است.
هند که خریدار عمده نفت روسیه است، تحت فشار دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، قرار گرفته تا خرید نفت خود از روسیه را کاهش دهد.
رویترز نوشت که حمله به «قندیل» هم به این دلیل که در فاصلهای دور از اوکراین در مدیترانه انجام شد و هم به خاطر استفاده از پهپادهای هوایی اهمیت دارد.
استفاده فزاینده اوکراین از پهپادها
گروه بریتانیایی مدیریت ریسک دریایی «ونگارد» در این زمینه اعلام کرد: «این تحول نشاندهنده گسترش آشکار استفاده اوکراین از سامانههای پهپادی علیه داراییهای دریایی مرتبط با شبکه صادرات نفت تحریمشده روسیه است.»
اسبییو، نهاد امنیتی عظیمی که پشت این حمله قرار دارد، حملات بسیار پیچیدهای از جمله قاچاق دهها پهپاد برای عملیات بهمنظور نابودی بمبافکنهای راهبردی در پایگاههای هوایی بسیار دور از خط مقدم در ماه ژوئن علیه روسیه انجام داده است.
همچنین از دسامبر ۲۰۲۴ تاکنون مجموعهای از انفجارهای مشکوک روی نفتکشهایی که به بنادر روسیه رفتوآمد داشتهاند رخ داده است.
اوکراین نه مسئولیت این حوادث را تایید کرده و نه رد، اما منابع امنیت دریایی گمان میکنند کییف پشت آنها بوده است؛ برخی از آنها شامل مینهای چسبان روی کشتیها در مدیترانه بودهاند.
طی هفته اخیر، دو نفر از خدمه نفتکش «والری گورچاکوف» با پرچم روسیه، در حمله پهپادی اوکراین به بندر روستوف-نا-دونو در جنوب روسیه کشته شدند.
واکنش پوتین
ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، در واکنش به حمله اوکراین به نفتکش روسی در دریای مدیترانه گفت مسکو در این موارد، همیشه واکنش نشان میدهد و «بسیار شدیدتر» علیه اوکراین حمله میکند.
پیشتر پوتین در واکنش به حملات پهپادی اوکراین به نفتکشهای «ناوگان سایه» روسیه در دریای سیاه تهدید کرده بود که دسترسی کییف به دریا را قطع خواهد کرد.
رییسجمهوری روسیه همچنین در نشست خبری خود بر شروط خود برای پایان دادن به جنگ در اوکراین پافشاری و اتحادیه اروپا را به تلاش برای «سرقت آشکار در روز روشن» از داراییهای روسیه متهم کرد.
ترامپ برای دستیابی به یک توافق صلح، طرفین درگیر در اوکراین را تحت فشار قرار داده است. اما کییف و مسکو یکدیگر را متهم میکنند که در پی صلح نیستند.
پیش از این و در فروردینماه، روسیه و اوکراین برای آتشبس دریایی به توافق رسیده بودند.
آن آتشبس در حالی صورت گرفته بود که دریای سیاه در مرکز تنشهای شدید بین دو کشور قرار داشت.
