خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت در حالی که نشانههایی از کاهش سختگیریهای اجتماعی در شهرهای مختلف ایران دیده میشود، حکومت همزمان دامنه سرکوب سیاسی را گستردهتر کرده است. روندی که به گفته فعالان و برخی مقامهای سابق ایرانی، در ماههای اخیر شدت کمسابقهای یافته است.
رویترز پنجشنبه ۲۲ آبان در گزارش تحلیلی خود از ایران نوشت در خیابانهای تهرانِ امروز زنانِ بیحجاب، حضور آزادانهتر جوانان در کافهها و برگزاری کنسرتهای محدود، تصویری متفاوت از سالهای گذشته ایجاد کرده است.
در همین راستا، مراسم حکومتی رونمایی از مجسمه تازه میدان انقلاب در تهران با عنوان «مقابل ایرانیان دوباره زانو میزنید»، شامگاه ۱۶ آبان بدون اعمال محدودیت پوشش و حجاب اجباری برای شرکتکنندگان برگزار شد.
اما همزمان با این تغییرات ظاهری، موج گسترده بازداشت، احضار و تهدید روزنامهنگاران، دانشجویان، وکلا و فعالان مدنی ادامه دارد.
محمد خاتمی، رییس دولت اصلاحات، به تازگی در همین زمینه گفت: «پس از جنگ ۱۲ روزه، انتظار میرفت برای قدردانی از مردم، گشایشهای بیشتری ایجاد شود اما در همه این زمینهها اگر وضع بدتر نشده باشد، بهتر نشده است.»
او افزود: «احضار و فراخواندن و حتی محاکمه بسیاری از سیاسیون و اصحاب رسانه و فکر و حتی شخصیتهای معتبر، زیادتر شده است.»
چهار فعال از داخل ایران به رویترز گفتند که هدف حکومت از این روند، «ایجاد هراس و جلوگیری از شکلگیری اعتراضات تازه» است.
سه مقام ایرانی و یک مقام ارشد پیشین اصلاحطلب نیز به رویترز گفتند این الگوی دوگانه «محاسبهشده» است: کاهش فشار اجتماعی برای آرام کردن افکار عمومی در شرایط بحران اقتصادی، همراه با افزایش فشار سیاسی برای جلوگیری از نارضایتی خیابانی.
الکس وطنخواه، مدیر برنامه ایران در موسسه «میدلایست اینستیتوت» نیز گفت: «این تناقض عمدی است؛ نوعی سوپاپ اطمینان اجتماعی همراه با ایجاد یک سقف سخت بر سر هر نوع مخالفت واقعی.»
ایران پس از جنگ ۱۲ روزه؛ فشارهای داخلی و خارجی
بر اساس گزارش رویترز، جمهوری اسلامی پس از حملات اسرائیل و آمریکا در جنگ ۱۲ روزه، با یکی از پیچیدهترین دورههای پس از انقلاب سال ۵۷ مواجه است.
در این جنگ، چندین سایت هستهای و نظامی آسیب جدی دید و شبکه گروههای مورد حمایت حکومت ایران در منطقه از غزه تا لبنان و عراق تضعیف شد.
همزمان، سقوط ارزش ریال، تورم بالا و کمبود انرژی، شرایط اقتصادی را وخیمتر کرده است.
دولت مسعود پزشکیان اجرای قانون «حجاب و عفاف» را که پیشتر از سوی جریانهای تندرو تصویب شده بود، متوقف کرده و به گفته مقامهای مطلع، نهادهای امنیتی این تغییرات اجتماعی را بهعنوان «مدیریت نارضایتی» پذیرفتهاند.
همزمان اما اجرای اعدامها در ایران به بالاترین میزان از سال ۱۳۶۸ رسیده است.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل گفته است تا ۲۱ اکتبر، دستکم هزار و ۱۷۶ نفر (در سال ۲۰۲۵) در ایران اعدام شدهاند؛ یعنی روزانه بهطور متوسط چهار نفر.
یک فعال مدنی که در اعتراضات سال ۱۳۹۸ بازداشت شده بود، به رویترز گفته است: «فشارها بیشتر شده و تهدید خانوادهها، احضار فعالان و بازداشت دانشجویان ادامه دارد. حکومت میخواهد هر صدای مخالفی را خاموش کند.»
تشدید محدودیتها پس از جنگ با اسرائیل
پس از جنگ ۱۲ روزه، قوه قضاییه محاکمههای سریعی را برای متهمان «همکاری با اسرائیل» آغاز کرده و مجلس قوانینی برای افزایش مجازاتهای مرتبط با جاسوسی و فعالیتهای آنلاین تصویب کرده است.
یک مقام اصلاحطلب پیشین که سالها بهدلیل اتهام «اقدام علیه امنیت ملی» زندانی بوده، گفت: «حکومت میترسد قدرت را از دست بدهد و فشار خارجی و داخلی را همزمان احساس میکند.»
بیش از ۲۱ هزار نفر نیز در جریان و پس از جنگ ۱۲ روزه بازداشت شدهاند که شامل روزنامهنگاران، فعالان مدنی و اعضای اقلیتهای قومی و مذهبی میشوند.
گزارشهای حقوق بشری میگویند اعضای جامعه بهائی به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل» در یورشهای امنیتی بازداشت و اموال برخی از آنان مصادره شده است.
پایانِ یک «آزادی کنترلشده»؟
با ادامه بنبست در گفتوگوهای هستهای با آمریکا و بازگشت تحریمهای شورای امنیت، مقامهای ایرانی نگرانند که شکست دیپلماسی به حمله دوباره اسرائیل منجر شود.
به گفته وطنخواه، راهبرد علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، این است که «در خارج، درِ دیپلماسی را نیمهباز نگه دارد و در داخل، آزادیهای محدود و کنترلشده را در برابر سرکوب سیاسی گسترش دهد».
به گفته تحلیلگران، «آرامش اجتماعی» ممکن است موقتی باشد اما سرکوب سیاسی روزبهروز عمیقتر میشود. تضادی که به نوشته رویترز، «چهره امروز جمهوری اسلامی» را شکل داده است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، دن راجرز، رئیس آژانس اطلاعات امنیتی کانادا (CSIS)، پنجشنبه در یک سخنرانی کمسابقه گفت این نهاد در سال جاری چندین تهدید بالقوه مرگبار را که از سوی سرویسهای اطلاعاتی حکومت ایران و نیروهای نیابتی آن علیه افرادی در کانادا طراحی شده بود، کشف و متوقف کرده است. به گفته او، این افراد از سوی تهران بهعنوان «تهدید برای رژیم» تلقی میشدند.
راجرز تاکید کرد: «در بیش از یک مورد، عملیات ما شامل شناسایی، تحقیق و مختلکردن تهدیدهایی بود که میتوانست به مرگ افراد در کانادا منجر شود.» او جزئیاتی درباره ماهیت یا هویت هدفها ارائه نکرد. این اولین بار است که آژانس اطلاعات امنیتی کانادا بهطور علنی دخالت خود در حفاظت از منتقدان ایرانی مستقر در کانادا را تایید میکند. پیشتر، این آژانس تنها گفته بود «تهدیدهای ایران را بررسی میکند.»
روابط جمهوری اسلامی ایران و کانادا طی سالهای گذشته بهشدت تیره شده است. اتاوا در سال ۲۰۱۲ روابط دیپلماتیک با تهران را قطع کرد و سال گذشته سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد؛ اقدامی که با واکنش تند حکومت ایران مواجه شد.
رئیس آژانس اطلاعات امنیتی کانادا در بخش دیگری از سخنانش گفت این نهاد همچنین تلاشهای روسیه برای دستیابی غیرقانونی به کالاها و فناوریهای کانادایی را خنثی کرده است. بهگفته او، شبکههای تدارکاتی وابسته به روسیه با استفاده از شرکتهای پوششی مستقر در اروپا قصد داشتند تجهیزات کانادایی را خریداری کنند، اما پس از هشدار این آژانس چند شرکت کانادایی از فروش کالا جلوگیری کردند.
راجرز این سخنان را در جریان ارائه گزارش سالانه درباره تهدیدهای امنیتی کانادا مطرح کرد؛ نشستی که مدیران آژانس اطلاعات امنیتی کانادا بهندرت در آن بهصورت عمومی ظاهر میشوند.
ترور مخالفان توسط عوامل جمهوری اسلامی در کشورهای مختلف دنیا سابقهای طولانی دارد. در سالهای اخیر کشورهای مختلفی در دنیا در این زمینه فعال شدهاند و پروندههای فراوانی در این زمینه تشکیل شده است.
آبان ماه سال جاری مقامهای آمریکایی و اسرائیلی گزارش دادند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قصد داشته عینات کرانتس-نایگر، سفیر اسرائیل در مکزیک را ترور کند اما این طرح تابستان گذشته بهوسیله نیروهای امنیتی مکزیک خنثی شده است.
مهر ماه سال جاری نیز کِن مککالوم، رییس سازمان اطلاعات داخلی بریتانیا (امآی۵) اعلام کرد که این کشور با تهدید فزایندهای از سوی دولتهای متخاصمی مانند روسیه، چین و جمهوری اسلامی روبهرو است. او گفت که این سازمان بیش از ۲۰ طرح بالقوه مرگبار با حمایت جمهوری اسلامی را ردیابی کرده است.
شهریورماه سال جاری کشورهای عضو گروه هفت به همراه برخی متحدانشان، اقدامات جمهوری اسلامی در زمینه سرکوب و ارعاب مخالفان سیاسی در خارج از مرزهای ایران را محکوم و بر ایستادگی مقابل آن تاکید کرده بودند.
پایگاه خبری نورنیوز در گزارشی «شور جوانی، هیجان لحظهای و بیتوجهی به هشدارهای جادهای» را از ویژگیهای این گروه سنی برشمرد و نوشت آمار پلیس راهور «چهرهای نگرانکننده از بیاحتیاطی و قانونگریزی در میان نسل جوان پایتخت» ارائه میدهد.
این در حالی است که شهریور ماه امسال، پایگاه خبری دیدهبان ایران گزارش داد افزایش قیمت موتورسیلکت در کنار فشارهای معیشتی، شماری از جوانان پایتخت را ناگزیر ساخته است با اجاره موتور، به فعالیت بهعنوان پیک روی بیاورند.
نورنیوز در ادامه گزارش خود نوشت: «پس از گروه ۲۰ تا ۳۰ سال، افراد ۴۰ تا ۵۰ ساله با ۲۴ درصد و بالای ۵۰ سال با ۱۷ درصد، در رتبههای بعدی [مرگومیر تصادفات] قرار دارند. این یعنی تقریبا نیمی از جانباختگان زیر ۴۰ سال هستند؛ نشانهای از بحران فرهنگی و آموزشی در رانندگی شهری.»
آمار همچنین نشان میدهد رانندگان خودرو با ۴۷ درصد و موتورسواران با ۲۶ درصد، بیشترین سهم را از تلفات وسایل نقلیه در تصادفات آبانماه تهران به خود اختصاص دادهاند.
به گزارش نورنیوز، ۲۷ درصد دیگر از جانباختگان نیز عابران پیاده هستند که قربانی «خطاهای رانندگان و ضعف زیرساختهای ایمنی» میشوند.
این رسانه هشدار داد گزارش پلیس راهور تهران حاکی از آن است که «خطر نهتنها پشت فرمان، بلکه حتی در پیادهروها هم کمین کرده است».
در سالهای اخیر، تداوم تلفات سنگین سوانح رانندگی به یکی از دغدغههای ثابت جامعه ایران تبدیل شده و نگاهها را بهطور جدی متوجه ضعفهای ساختاری در مدیریت حملونقل کرده است.
منتقدان، خودروهای بیکیفیت، جادههای ناایمن و نبود فرهنگسازی موثر را از عوامل اصلی این بحران برمیشمرند و آن را پیامد کوتاهی کردنها و ناکارآمدی مقامهای جمهوری اسلامی میدانند.
بزرگراهها، محل وقوع ۷۹ درصد تصادفات رانندگی تهران
نورنیوز در ادامه گزارش خود نوشت بخش عمده حوادث رانندگی تهران در آبانماه، حدود ۷۹ درصد، در بزرگراهها رخ داده است؛ مسیرهایی که بهدلیل «سرعت بالا، بیاحتیاطی و لاییکشی»، به کانون اصلی وقوع تصادفات مرگبار تبدیل شدهاند.
طبق گزارش پلیس راهور تهران، بیشترین قربانیان در فاصله ساعات ۱۴ تا ۲۲ جان خود را از دست دادهاند؛ دورهای که ترافیک سنگین، خستگی ذهنی رانندگان و شتاب برای رسیدن به مقصد، احتمال حادثه را بهشدت بالا میبرد.
حدود ۲۴ درصد حوادث نیز بین ساعات ۲۲ تا شش صبح به وقوع پیوسته است که از جمله دلایل اصلی آن میتوان به «سرعت زیاد، خوابآلودگی و مصرف مواد محرک و الکل» اشاره کرد.
نورنیوز ریشههای این بحران را در «فقدان آموزش موثر رانندگی و فرهنگ ترافیکی در مدارس و دانشگاهها»، «نبود نظارت موثر و بازدارندگی در اجرای قوانین» و «بیتوجهی به وضعیت روحی و روانی رانندگان جوان» ارزیابی کرد.
محمد اسماعیل قیداری، سرپرست دانشگاه علوم پزشکی بهشتی، اسفند ۱۴۰۳ اعلام کرد تصادفات رانندگی پس از بیماریهای قلبی و عروقی و سرطانها، سومین عامل مرگ و میر در ایران به شمار میرود.
طبق آمار پلیس راه در شهریور ۱۴۰۳، روزانه بهطور میانگین بین ۴۵ تا ۵۰ نفر بر اثر سوانح رانندگی در ایران جان خود را از دست میدهند و ۱۰۰ تن معلول میشوند.
در یکی از ویدیوهای منتشرشده از این اعتراض دونفره که چهارشنبه ۲۱ آبان در یکی از ایستگاههای متروی تهران رخ داد، یکی از معترضان در پاسخ به شهروندی که با تردید میپرسد «آیا این حرکت دوربین مخفی است؟» با صدای بلند پاسخ میدهد: «نه آقا، مبارزه با رژیم تبهکار ولایت فقیه است.»
در میانه این ویدیو، یکی از عابران که ظاهر و پوششی شبیه به لباس شخصیها دارد، سعی میکند پرچم را از دست این دو معترض بگیرد اما موفق نمیشود.
بر اساس ویدیوها، در نهایت نیروهای امنیتی در محل حاضر میشوند و علیرغم اعتراض تعدادی از ناظران، این دو نفر را دستگیر میکنند.
در بخشی از ویدیو، یک مامور زن میان صحنه دستگیری و زنانی که میخواهند مانع دستگیری این دو نفر شوند حائل ایجاد میکند.
این حرکت اعتراضی در فاصله کمی پس از انتشار ویدیوی آن به صورت گسترده در رسانههای اجتماعی بازتاب پیدا کرد.
خبرگزاری جماران با اعلام بازداشت این دو فرد به دست «پلیس مترو» مدعی شد یونیفورم نظامی آنها مربوط به پدافند هوایی ارتش و «مبدل» است.
دعوت به راهپیمایی اعتراضی
همزمان ویدیویی از فرد دیگری با لباس ارتشی در شبکههای اجتماعی منتشر شد که مردم را به راهپیمایی اعتراضی در روز یکشنبه ۲۵ آبان دعوت میکند.
این فرد که خود را ابراهیم آقایی کمازانی، سرهنگ ارتش، معرفی میکند، پیشتر با انتشار ویدیوهای دیگری که در همه آنها پرچم شیروخورشید را برافراشته است، ضمن انتقاد صریح از جمهوری اسلامی، از نهاد شاهنشاهی دفاع میکند.
او در تازهترین ویدیوی خود میگوید: «از آحاد ملت بزرگ ایران، چه در داخل و چه در خارج کشور، دعوت مینمایم که در روز یکشنبه، ۲۵ آبان ۲۵۸۴ شاهنشاهی، با در دست داشتن پرچم شیر و خورشید آغازگر راهپیمایی میلیونی برای گذار از نام مجرم و نامقدس ولایتفقیه باشیم.»
گروهی از کاربران شبکههای اجتماعی اقدام دو معترض در متروی تهران را به این فراخوان مرتبط دانستهاند.
گفته میشود سرهنگ ابراهیم آقایی در دوران خدمت در ارتش بهدلیل انتقاد از وضعیت سیاسی کشور با تهدید به اخراج روبهرو شده بود و در نهایت پس از انتقال به بخش اعصاب و روان بیمارستان ارتش، تحت عنوان بازنشستگی پزشکی در سال ۱۳۹۷ بازنشسته شد.
یکی از روشهای شناختهشده در حکومتهای اقتدارگرا برای بیاعتبار کردن معترضان و مشروعیتزدایی از اعتراضها، استفاده از برچسبهای مرتبط با سلامت روان است. این روش به آنها اجازه میدهد صدای مخالفانشان را حذف و خاموش کنند.
در این بیانیه که چهارشنبه ۲۱ آبان، در پایان نشست وزیران امور خارجه کشورهای عضو گروه هفت صادر شد، از حکومت ایران خواسته شده است «همکاری کامل» با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را ازسر بگیرد و امکان بازرسی از همه تاسیسات و مواد هستهای را فراهم کند.
وزیران خارجه کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا تاکید کردند که جمهوری اسلامی باید تعهدات خود را طبق قطعنامههای شورای امنیت و پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای بهطور کامل اجرا کند.
در این بیانیه همچنین از تمامی کشورهای عضو سازمان ملل خواسته شد که پس از اجرای قانونی مکانیسم ماشه، به تعهدات خود پایبند باشند.
همزمان، تامی پیگوت، معاون سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، از همه کشورهای عضو سازمان ملل خواست تا بر اساس تعهدات خود، تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی را که با هدف مقابله با برنامه هستهای تهران دوباره فعال شدهاند، اجرا کنند.
با فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی بریتانیا، فرانسه و آلمان، از بامداد ششم مهر تمامی تحریمهای جامع سازمان ملل دوباره علیه جمهوری اسلامی اعمال شد.
این اقدام با استقبال آمریکا و اسرائیل مواجه شد. در مقابل، مقامهای جمهوری اسلامی آن را «باطل و غیرقانونی» دانستند و وعده پاسخ مقتضی دادند.
محکومیت کمکهای نظامی جمهوری اسلامی و کره شمالی به روسیه
وزیران امور خارجه کشورهای عضو گروه هفت کمکهای نظامی جمهوری اسلامی و کره شمالی به مسکو و همچنین ارائه سلاحها و قطعات دو منظوره از سوی چین به روسیه را محکوم کردند.
در سالهای گذشته، کمکهای نظامی جمهوری اسلامی به روسیه از جمله با ارسال پهپادهای نظامی و همچنین اعزام نیروهای نظامی کرهشمالی به جبهههای جنگ با اوکراین، انتقادهای گستردهای به همراه داشته است.
وزیران امور خارجه کشورهای عضو گروه هفت اعلام کردن که هزینههای اقتصادی روسیه را افزایش میدهند و اقدام علیه کشورها و نهادهای حامی مالی جنگ روسیه علیه اوکراین را در دستور کار قرار خواهند داد.
آنها «حمایت قاطع» خود را از اوکراین در «دفاع از تمامیت ارضی و حق بقا، آزادی، حاکمیت و استقلال» اعلام کردند و گفتند که برقراری فوری آتشبس بین روسیه و اوکراین ضروری است.
در بیانیه نیاگارا همچنین گفته شد که مرزهای بینالمللی نباید با زور تغییر یابند.
روسیه از هنگام تهاجم به اوکراین در اسفند سال ۱۴۰۰ تاکنون حدود ۱۹ درصد اوکراین را اشغال کرده است.
وزیران امور خارجه کشورهای عضو گروه هفت در پایان بند مربوط به اوکراین حملات مستقیم روسیه به زیرساختهای انرژی اوکراین را بهشدت محکوم و بر حمایت از امنیت انرژی اوکراین تاکید کردند.
حمایت قاطع از طرح ترامپ برای غزه
این بیانیه همچنین بر حمایت قاطع از طرح دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، برای پایان دادن به درگیری در غزه تاکید میکند.
در بیانیه با ابراز نگرانی از تداوم محدودیتهای ورود کمکهای بشردوستانه به غزه، آمده است: «ما از همه طرفها خواستیم تا اجازه دهند کمکهای بشردوستانه بدون مانع و در مقیاس وسیع، از طریق سازمان ملل و آژانسهای آن و همچنین هلال احمر، دیگر موسسهها و سازمانهای غیردولتی جهانی ارائه شود.»
وزیران امور خارجه کشورهای عضو گروه هفت نوشتند که ادامه مشارکت سازنده همه طرفها در اجرای مراحل بعدی تعیینشده در طرح جامع آتشبس تنها راه ایجاد فضایی برای همزیستی مسالمتآمیز و پررونق میان مردم اسرائیل و فلسطین است.
واکنش به بزرگترین بحران انسانی جهان در سودان
در بیانیه، خشونتهای شبهنظامیان موسوم به «نیروهای پشتیبانی سریع» در سودان علیه غیرنظامیان بیسلاح و کارکنان امدادرسان در سودان محکوم شد.
کشورهای امضاکننده بیانیه با ابراز تاسف از تاثیر ویرانگر این جنگ بر غیرنظامیان، از جمله بروز قحطی که منجر به بزرگترین بحران انسانی جهان شده است، اعمال خشونتهای جنسی در سودان را محکوم کردند.
آنها از شبهنظامیان موسوم به «نیروهای پشتیبانی سریع» و ارتش سودان خواستند که به حقوق بشر احترام بگذارند، تنشها را کاهش دهند، به یک آتشبس فوری و دائمی متعهد شوند و گذر سریع و بدون مانع کمکهای انساندوستانه را تضمین کنند.
در این بیانیه از تلاشهای دیپلماتیک جاری برای بازگرداندن صلح و امنیت به سودان حمایت شد و در عین حال، از بازیگران خارجی خواسته شد به این هدف کمک کنند.
اهمیت حفظ صلح و ثبات در تنگه تایوان و لزوم خلع سلاح هستهای کره شمالی
در این بیانیه همچنین بر اهمیت حفظ صلح و ثبات در سراسر تنگه تایوان تاکید شد.
وزیران امور خارجه کشورهای عضو گروه هفت اعلام کردند که با هرگونه تلاش یکجانبه برای تغییر وضعیت موجود، بهویژه از طریق زور یا اجبار، مخالف هستند و از حل و فصل مسالمتآمیز مسائل میان چین و تایوان، از طریق گفتوگوی سازنده حمایت می کنند.
آنها در عین حال از تقویت قدرت نظامی چین و افزایش سریع ذخایر تسلیحات هستهای آن کشور ابراز نگرانی کردند و از پکن خواستند تا تعهد خود به ثبات را نشان دهد.
این بیانیه برنامههای هستهای و موشکهای بالستیک کره شمالی را شدیدا محکوم کرد و از این کشور خواست تا تعهد خود را برای خلع سلاح هستهای کامل مطابق با قطعنامههای مرتبط شورای امنیت سازمان ملل اجرا کند.
این بیانیه مقامات هائیتی را به ارائه یک برنامه مشخص برای برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه تشویق میکند.
بخشهایی از این بیانیه به موضوعاتی مانند مهاجرت، امنیت دریانوردی و تجارت و مذاکرات ایالات متحده و چین اختصاص داشت.
نشست وزیران امور خارجه ایالات متحده، کانادا، بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا و ژاپن سهشنبه و چهارشنبه، ۲۰ و ۲۱ آبان، در منطقه نیاگارا در کانادا برگزار شد.
وزیران خارجه استرالیا، برزیل، هند، عربستان سعودی، مکزیک، کره جنوبی، آفریقای جنوبی و اوکراین برای شرکت در این مراسم دعوت شده بودند.
