اولین جلسه دادگاه رسیدگی به اتهامات ۴۰ تن از زندانیان اوین که به دست داشتن در آتشسوزی سهشنبه شب ۲۳ مهرماه ۱۴۰۱ متهم شدهاند، روز سهشنبه ۲۹ خرداد در شعبه ۱۱۴۸ دادگاه کیفری دو تهران و با اخراج وکلای مدافع متهمان برگزار شد.
این پرونده در پی شکایت سازمان زندانها علیه این زندانیان گشوده شد و اعلام شده است که جلسه دوم دادگاه روز چهارشنبه ۳۰ خرداد برگزار خواهد شد.
شنبه شب ۲۳ مهر ۱۴۰۱، در میانه خیزش سراسری علیه جمهوری اسلامی پس از قتل حکومتی مهسا ژینا امینی، بخشی از زندان اوین آتش گرفت و به دنبال آن صدای تیراندازی تا ساعتها از درون زندان به گوش رسید.
در جریان این آتشسوزی و درگیری متعاقب آن، ۹ تن از زندانیان کشته شدند، عدهای مجروح و برخی نیز به خارج از زندان منتقل شدند.
خبرگزاری هرانا، که اخبار حقوق بشری را پوشش میدهد، گزارش داده است که در جریان جلسه روز سهشنبه دادگاه، پس از قرائت کیفرخواست از سوی نماینده دادستان و شرح واقعه آتشسوزی در زندان اوین، نماینده دادستان و نماینده سازمان زندانها، نام ۴۰ نفر از زندانیان زندان اوین را بهعنوان متهمان اصلی وقوع آتشسوزی در بندهای ۷ و ۸ زندان خواندند و آنها را به «اخلال در نظم زندان، سرپیچی و تمرد از دستور مامورین و افساد فی الارض» متهم کردند.
در این دادگاه، این ۴۰ متهم به نقش داشتن در مرگ ۹ زندانی دیگر نیز متهم شدند.
در آن زمان، سه شاهد عینی از زندان اوین در گفتگو با ایراناینترنشنال تاکید کردند که آتشسوزی زندان اوین کار خود جمهوری اسلامی بوده است و تعداد زندانیانی که در این اتفاق کشته شدهاند، بیش از آمار رسمی است که در آن زمان چهار نفر اعلام شده بود.
به گزارش هرانا، در دادگاه، قاضی فقط به چهار نفر از متهمان اجازه دفاع از خود در برابر اتهامات وارده را داد. هر چهار زندانی تمامی اتهامهای خود را بیاساس و اعترافات اجباری خود را ناشی از فشار و ارعاب بازجویان در سلولهای انفرادی بند ۲۴۱ حفاظت قوه قضاییه و بند ۲۴۰ وزارت اطلاعات دانستند و آنها را فاقد اعتبار قلمداد کردند.
هرانا به نقل از یک منبع مطلع نزدیک به خانواده یکی از این زندانیان گزارش داد که خانوادههای زندانیان جانباخته در آتشسوزی زندان اوین نیز با رد ادعاهای دادستان و نماینده سازمان زندانها مبنی بر نقش داشتن زندانیان و متهمان در مرگ فرزندانشان، مسئولان زندان اوین و نهادهای امنیتی را قاتلان فرزندان خویش دانستند.
خانوادههای زندانیان جانباخته در دادگاه اعلام کردند که هیچ شکایتی از زندانیانی که بهعنوان متهم در دادگاه محاکمه میشوند ندارند و آنها را نیز قربانی این پرونده میدانند.
براساس این گزارش، پدر یکی از جانباختگان خطاب به قاضی گفت که فرزندش با اصابت سه گلوله کشته شده است.
او تاکید کرد که اظهارات مسئولان زندان مبنی بر اینکه فرزندش بهدلیل استنشاق دود دچار خفگی شده، کذب محض است.
به گزارش هرانا، سایر خانوادههای جانباختگان نیز اشاره کردند که مسئولان امنیتی و مسئولان زندان اوین اجازه رویت جنازه فرزندانشان را به آنها ندادهاند.
این خانوادهها نیز تاکید کردهاند که متهمان این پرونده بیگناه هستند و از آنها هیچگونه شکایتی ندارند.
به گفته یکی دیگر از اعضای خانواده این زندانیان، قاضی دادگاه در جریان این جلسه از پذیرفتن وکلای متهمان نیز جلوگیری کرد و رامین صفرنیا، وکیل مدافع میثم دهبانزاده، لقمان امینپور، مجید روشننژاد و رضا سلمانزاده از زندانیان متهم شده را از دادگاه اخراج کرد و با وجود اعتراض زندانیان به این اقدام غیرقانونی، اجازه حضور وکیلان مدافع متهمان در دادگاه را صادر نکرد.
در ساعات ابتدایی صبح روز سهشنبه آمار متناقضی درباره شمار قربانیان منتشر شد اما در نهایت بهرام عیناللهی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گفت تعداد فوتیها به ۹ نفر رسیده است.
بیشتر فوتشدگان جزو بیماران بدحال و بستری در بخش مراقبتهای ویژه بودند.
به گفته مقامهای مسئول، احتمال افزایش تعداد فوتیها از میان بیماران بخشهای آیسییو و سیسییو وجود دارد.
بر اساس گزارشها، بامداد سهشنبه آتش از زیرزمین بیمارستان قائم، واقع در بلوار افتخاری رشت آغاز شد که مهار آن سه ساعت زمان برد.
هنگام آتشسوزی ۱۴۲ بیمار در بیمارستان بستری بودند که پس از عملیات امداد و نجات، ۹۵ نفرشان به بیمارستانهای دیگر در سطح شهر رشت منتقل شدند.
دستور قضایی برای پیگیری علت آتشسوزی
هنوز علت دقیق آتشسوزی بیمارستان قائم رشت مشخص نشده است اما ظهر روز سهشنبه غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه خطاب به رییس دادگستری گیلان، دستوری برای بررسی علل حادثه صادر کرد.
او خواهان «شناسایی و تحت نظر قرار دادن خاطیان و مقصران احتمالی» شد.
پیش از آن و در صبح سهشنبه، اسماعیل صادقی نیارکی، رییس کل دادگستری گیلان نیز گفت علت حادثه با دستور قضایی در دست بررسی است.
محمدتقی آشوبی، رییس دانشگاه علوم پزشکی گیلان گفت بررسیهای اولیه نشان میدهد حریق از اتاق یو.پی.اس و تاسیسات برق اضطراری در طبقات زیرین بیمارستان شروع شد.
آشوبی با اعلام این خبر گفت موضوع «به صورت دقیق» از سوی کارشناسان بررسی میشود.
روایت یک شاهد عینی از تعلل ۲ ساعته پرسنل بیمارستان در تخلیه اضطراری ساختمان
یکی از شاهدان آتشسوزی بیمارستان قائم رشت که هنگام حادثه در این بیمارستان بستری بوده شرح دیدههای خود را برای ایراناینترنشنال ارسال کرد و گفت ساعت ۰۰:۴۰ بامداد سهشنبه آژیر حریق به صدا درآمد.
به گفته او، با وجود پخش دود غلیظ در طبقات و سخت شدن تنفس شهروندان، پرسنل پرستاری با این استدلال که «آژیر اتصالی کرده است» به هیچکدام از بیماران یا همراهانشان اجازه ندادند تا ساعت ۲:۳۰ بامداد از بخش بیرون بروند.
این شهروند گفت در نهایت یک آتشنشان خود را به طبقات رساند و با «پرخاشگری، فریاد، توهین و فحاشی به مردم»، بیمارها و همراهانشان را به سمت پلههای اضطراری فرستاد.
او در ادامه گفت که پرسنل بیمارستان از پزشک و پرستار تا نیروهای تاسیساتی و خدمات، بیماران را کنار میزدند تا خودشان ابتدا از ساختمان خارج شوند و همین مساله باعث شد چندین بیمار به دلیل استنشاق دود، در حالت خفگی و مرگ قرار بگیرند.
به گفته این فرد، تخلیه بیمارستان به دلیل «رفتار غیر حرفهای نیروهای آتشنشانی، عربدهکشی آنان و ایجاد رعب و وحشت»، با التهاب بسیاری همراه بود و اگر همکاری بیماران و همراهانشان با هم نبود، احتمالا میزان تلفات بیش از این میشد.
اطلاعات اشتباه وزیر بهداشت از بیمارستان قائم
وزیر بهداشت روز سهشنبه در نشستی خبری گفت: «قائم، بیمارستانی خصوصی است که سال ۹۴ ساخته شد، نسبتا نوساز بود و مجوز حدود ۱۵۰ تخت داشت.»
در سایت بیمارستان آمده که قائم سال ۱۳۹۲ در شش طبقه به بهرهبرداری رسیده و ۲۲۰ تختخوابی است.
به گفته عیناللهی، آتشنشانی دلیل آتشسوزی را اتصال در یو.پی.اس و تاسیسات برق اضطراری گزارش کرده است و چون این قسمت در مجاورت آیسییو بوده، تعدادی از بیماران بستری در بخش مراقبتهای ویژه فوت کردند.
اظهارات او در این زمینه با آنچه محمدتقی آشوبی درباره محل قرارگیری اتاق یو.پی.اس گفته بود متفاوت است.
این مرکز درمانی ۲۲۰ تختخوابی دارای بخشهای مختلفی از جمله اتاقهای جراحی، زایمان، شیمیدرمانی، دیالیز، بخش اورژانس و موارد دیگر است.
بیمارستان قائم بخش عمده فعالیت خود را در زمینه «گردشگری درمانی و پذیرش بیمارانی از دیگر کشورها» تعریف کرده است.
آتشسوزیهای تکراری در بیمارستانهای ایران
آتشسوزی بیمارستان قائم رشت نخستین نمونه از حریق مراکز درمانی در سالهای گذشته نیست.
عصر روز پنجم بهمن سال ۱۴۰۲ بیمارستان گاندی تهران آتش گرفت که با وجود بستری بودن ۸۰ بیمار، تلفاتی در پی نداشت.
همان زمان سازمان آتشنشانی اعلام کرد این بیمارستان پنج بار «اخطار ناایمن بودن» دریافت کرده.
بر اساس گزارشها، سیستم اعلام حریق بیمارستان نقص داشته و تاسیسات آب برای اطفای حریق در آن نصب نشده بوده.
قدرتالله محمدی، مدیرعامل سازمان آتشنشانی تهران، علت انتقال و گسترش آتش به سایر طبقات این هتل-بیمارستان را «استفاده از نمای ناایمن کامپوزیت» اعلام کرده بود.
مهدی خسروانی، مدیر بحران منطقه شش شهرداری تهران در آن بازه زمانی هشدار داده بود ۴۰ بیمارستان خصوصی و دولتی این منطقه مانند خمینی و شریعتی به دلیل ناایمن بودن تاکنون سه بار اخطار ایمنی دریافت کردهاند.
پیش از بیمارستان گاندی و در ۱۹ تیر ۱۴۰۱، بخشی از بیمارستان «رسول اکرم» تهران آتش گرفت که دودگرفتگی برخی از بیماران را در پی داشت.
تیر سال ۱۳۹۹ نیز حریقی در مرکز جراحی سینامهر در خیابان شریعتی تهران رخ داد که به مرگ ۱۹ نفر انجامید.
