سازمان حقوق بشر ایران در گزارشی اعلام کرد که جمهوری اسلامی در ماه گذشته میلادی (اکتبر) همزمان با تشدید تنش بین ایران و اسرائیل و در سایه تبلیغات جنگی، دستکم ۱۶۶ نفر را به دار آویخت. این بالاترین تعداد اعدام گزارش شده در یک ماه و طی دو دهه گذشته در ایران است.
این سازمان حقوق بشری مستقر در نروژ، روز ۱۲ آبان در گزارشی نوشت ۱۳ شهروند افغانستانی، ۱۱ شهروند بلوچ، ۹ شهروند کرد و شش زن در بین اعدامشدگان این ماه بودند و دو نفر نیز طی این مدت در ملاءعام اعدام شدند.
بر اساس این گزارش، اتهام ۸۰ تن از این اعدامشدگان «قتل عمد»، ۶۴ تن جرایم مربوط به «مواد مخدر»، ۱۲ تن «محاربه» و یا «افساد فیالارض» و ۱۰ نفر با اتهام «تجاوز به عنف» بود.
سازمان حقوق بشر ایران نسبت به اعدامهای گستردهتر جمهوریاسلامی در سایه تهدید جنگ بین ایران و اسرائیل در ماههای پیش رو هشدار داد و خواهان توجه ویژه جامعه جهانی، رسانهها و نهادهای مدنی به افزایش بیسابقه اعدامها در ایران شد.
محمود امیریمقدم، مدیر این سازمان گفت: «جامعه جهانی و کشورهایی که با جمهوریاسلامی روابط دیپلماتیک دارند، باید این هشدار را جدی بگیرند و برای جلوگیری از وقوع جنایتی بزرگتر بهدست جمهوریاسلامی، با جدیت واکنش نشان دهند.»
مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، روز ۱۱ آبان در اولین گزارش دورهای خود، حق حیات را به عنوان مهمترین حق بشری معرفی کرد و از افزایش نگرانکننده اعدامها در ایران ابراز نگرانی کرد.
ساتو تاکید کرد بر اساس میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، مجازات اعدام باید به جرایم بسیار جدی محدود شود و اتهامات کلی مانند «افساد فی الارض» و «محاربه» نباید برای اعدام به کار رود.
بنا بر گزارش سازمان حقوق بشر ایران، در ۱۰ ماه نخست سال ۲۰۲۴، دستکم ۶۵۱ تن در ایران اعدام شدند.
طبق این گزارش، پس از پایان انتخابات ریاست جمهوری و با آغاز تنش جدید بین ایران و اسرائیل، اجرای احکام اعدام شتاب بیشتری گرفت و در سه ماه نخست ریاست جمهوری مسعود پزشکیان دستکم ۳۵۳ نفر اعدام شدند.
جمشید شارمهد، شهروند ۶۹ ساله متولد ایران با تابعیت آلمانی که دو دهه ساکن آمریکا بود و از امارات متحده عربی ربوده و به ایران برده شد، یکی کسانی است نامش در لیست اعدامشدگان این ماه ثبت شده است.
به نوشته سازمان حقوق بشر ایران، اعدام شهروندان افغانستانی پس از روی کار آمدن حکومت طالبان رشد بیشتری داشته و در ده ماه نخست سال جاری میلادی دستکم ۴۹ شهروند افغانستانی در ایران اعدام شدند که احکام ۱۳ نفرشان در ماه اکتبر اجرا شده است.
خبرگزاری هرانا پیشتر در گزارشی به مناسبت روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام نوشت که در بازه زمانی ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ تا هشت اکتبر ۲۰۲۴، دستکم ۸۱۱ نفر در ایران اعدام شدند.
طبق این گزارش، طی این مدت ۱۸۶ نفر به اعدام محکوم شدهاند و ۵۹ حکم اعدام نیز از سوی دیوان عالی کشور تایید شده است.
سازمان عفو بینالملل نیز در آخرین گزارش سالانه خود درباره مجازات مرگ، با اشاره به افزایش چشمگیر اعدام در ایران نوشت نزدیک ۷۵ درصد کل اعدامهای ثبتشده در سال ۲۰۲۳ در جهان، در ایران انجام شده است.
طبق این گزارش، جمهوری اسلامی بعد از خیزش «زن، زندگی، آزادی»، استفاده از مجازات اعدام را برای القای وحشت در میان مردم و تشدید کنترل خود بر قدرت افزایش داده است.
بیشتر بخوانید: انتقام از «زن، زندگی، آزادی» با افزایش اعدامهای سیاسی
مصوبه هیات دولت با امضای محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، نشان داد دولت قصد دارد سود بازرگانی ۹۶ درصدی از واردات گوشیهای آیفون اخذ کند.
سود بازرگانی دریافتی اضافه بر تعرفه گمرکی به شمار میرود و معمولا برای کالاهایی در نظر گرفته میشود که مشابه داخلی دارند؛ با همین استدلال، جمهوری اسلامی سالها حقوق ورودی بیش از ۱۰۰ درصدی برای خودروهای سواری وضع کرده است.
اما گوشیهای تلفن همراه، آن هم مانند آیفون، مشابه داخلی ندارند. شهروندان ایرانی به طنز در شبکههای اجتماعی نوشتند این یعنی اگر شخصی بخواهد یک گوشی آیفون بخرد، باید یک آیفون هم برای دولت خریداری کند؛ این طنز تلخ در جمهوری اسلامی واقعیت دارد و البته تنها محدود به گوشی آیفون نیست.
عوارض سایر گوشیهای تلفن همراه
در قانون بودجه سال ۱۴۰۲ که دولت ابراهیم رئیسی لایحه آن را به مجلس داده بود، حقوق ورودی گوشیهای بالای ۶۰۰ دلار طبق بند «ط» تبصره هفت، ۱۵ درصد در نظر گرفته شده است. جمع درآمد دولت از این محل هم در سال ۱۴۰۳ حدود دو هزار میلیارد تومان پیشبینی شده است.
اما دولت پزشکیان در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ هم برای گوشیهای بالای ۶۰۰ دلار و هم برای گوشیهای زیر ۶۰۰ دلار حقوق ورودی در نظر گرفته است.
آنچه تا کنون مورد توجه شهروندان و رسانهها قرار گرفته، تنها موضوع واردات گوشیهای آیفون است، اما در لایحه بودجه دولت پزشکیان موضوع تنها به آیفون و گوشیهای گرانقیمت محدود نشده است.
سازمان برنامه و بودجه دولت چهاردهم پیشبینی کرده از محل حقوق ورودی گوشیهای بالای ۶۰۰ دلار، نیم میلیارد و از محل حقوق ورودی گوشیهای زیر ۶۰۰ دلار، یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون یورو عایدی خواهد داشت. جمع این دو ردیف روی هم در صورت تصویب دو میلیارد و ۳۰۰ میلیون یورو است.
چرا شهروندان ایرانی باید این مبلغ را پرداخت کنند؟ و آیا اگر نخواهند گوشی خارجی داشته باشند، نمونه داخلی بدون این حقوق گمرکی با همان کیفیت یا دستکم نزدیک به آن کیفیت وجود دارد؟
عوارض خروج از کشور و بلیت هواپیما و کشتی
تا پیش از روی کار آمدن جمهوری اسلامی در سال ۱۳۵۷، شهروندان ایرانی برای خروج از کشور هزینه خاصی پرداخت نمیکردند.
جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۴ بهمنظور تامین بخشی از بودجه خود با توجه به شرایط جنگی کشور مقرر کرد مسافران در هنگام خروج از ایران مبلغی را به عنوان «عوارض خروج از کشور» پرداخت کنند.
جنگ سه سال بعد و در سال ۱۳۶۷ تمام شد اما اخذ عوارض خروج از کشور ادامه یافت؛ نه تنها این عوارض ادامه پیدا کرد و سال به سال هم مبلغ آن افزایش یافت، بلکه سال ۱۳۹۷، در دولت حسن روحانی، عوارض خروج پلکانی شد.
از آن سال مسافران باید برای خروج بار اول ۲۲۰ هزار تومان، بار دوم ۳۳۰ هزار تومان و بار سوم به بعد ۴۴۰ هزار تومان به دولت پرداخت میکردند. در سال ۱۴۰۳، این عوارض به ترتیب ۵۲۰ هزار تومان، ۷۸۰ هزار تومان و یک میلیون و ۴۰ هزار تومان شده است. منابع حاصل از اخذ این عوارض در سال جاری حدود چهار هزار و ۳۶۲ میلیارد تومان است.
اخذ این مبالغ از شهروندان به این عوارض محدود نمیشود؛ دولت در سال جاری ۲۵۰ میلیارد تومان هم از محل یک درصد از قیمت بلیت هواپیما و کشتی درآمد دارد.
گرفتن مدرک و ریز نمرات
طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی، تحصیل رایگان است. با این وجود دانشگاه آزاد اسلامی و مدارس غیرانتفاعی و انواع موسسات در جمهوری اسلامی تاسیس شدند که رسما بابت تحصیل از شهروندان پول دریافت میکنند.
تنها دانشجویانی که در کشور همچنان روی کاغذ رایگان تحصیل میکنند، دانشجویان روزانه دانشگاههای دولتی هستند.
جمهوری اسلامی برای دریافت پول از این دانشجویان هم عوارضی به نام «هزینه آزادسازی مدرک و ریز نمرات» ایجاد کرده است.
هم اکنون دانشجویان مقطع کاردانی و کارشناسی باید برای تحصیل ظاهرا رایگانشان در زمان آزاد کردن مدرک، بابت هر ترم بین شش تا هفت میلیون تومان، مقطع کارشناسی ارشد بابت هر ترم بین ۱۰ میلیون و ۷۰۰ تا ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و در مقطع دکتری بابت هر ترم ۱۷ میلیون و ۵۰۰ تا ۲۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان پول پرداخت کنند.
این مبالغ برای رشتههای غیرپزشکی است. در رشته پزشکی و رشتههای مرتبط اوضاع متفاوت است و دانشجویان پزشکی بابت هر سال تحصیل ۳۰ میلیون، دانشجویان دندانپزشکی بابت هر سال تحصیل ۳۴ میلیون، دانشجویان داروسازی بابت هر سال ۳۸ میلیون، کاردانی علوم پزشکی هر سال ۱۴ میلیون و کارشناسی علوم پزشکی هر سال ۱۵ میلیون تومان باید برای گرفتن مدرک و ریز نمرات پرداخت کنند.
هزینه نظارت بر کشتار و واردات گوشت و مرغ
اسفندماه ۱۳۸۷، مجلس شورای اسلامی قانونی به نام «نظارت شرعی بر ذبح» تصویب کرد. طبق این قانون سازمان دامپزشکی باید با همکاری حوزه نمایندگی «ولی فقیه» زمینه «نظارت شرعی» بر کشتار انواع دام در سراسر کشور را فراهم کند.
در تعریف نظارت شرعی هم آمده است: «فرآیندی است که بر اساس آن ذبح و صید کلیه حیوانات، پرندگان و آبزیان حلالگوشت توسط ناظران شرعی در مراکز کشتار و صیادی نظارت شده، تا مصرف ذبیحه و صید بر اساس احکام اسلامی حلیت پیدا کند.»
حوزه نمایندگی «ولی فقیه» در سازمان دامپزشکی کشور در سال ۱۴۰۳ از محل اجرای این نظارت ۲۵ میلیارد تومان درآمد کسب کرده است. کل دام کشتار شده در سال ۱۴۰۲ طبق گزارش مرکز آمار، حدود ۱۲ میلیون راس انواع دام سبک و سنگین بوده است.
بر این اساس، حوزه نمایندگی «ولی فقیه» در سازمان دامپزشکی، در ازای تماشا کردن کشتار هر راس دام، حدود دو هزار تومان درآمد کسب کرده است، دو هزار تومانی که در نهایت مصرفکننده نهایی آن را خواهد پرداخت.
این تمام ماجرا نیست؛ درحالیکه موضوع قیمت گوشت به خصوص در سالهای اخیر همیشه مورد بحث بوده است، یکی از راههای تامین نیاز اقشار کمدرآمد که توان خرید گوشت تازه داخلی را ندارند، مصرف گوشت وارداتی یا اصطلاحا «یخی» است.
دولت در قانون بودجه امسال از هر کیلو گوشت قرمز وارداتی ۲۷۵ تومان و از هر کیلو گوشت مرغ وارداتی ۱۱۰ تومان «عوارض واردات» دریافت کرده است.
هرگز نمایندگان مجلس شورای اسلامی در بررسی لوایح بودجه سنواتی درباره این موارد بحثی نداشتند: اینکه اصولا چرا در حالی که تحصیل برای شهروندان ایرانی رایگان است، دانشجویان باید برای دریافت ریز نمرات مبالغ سنگین پرداخت کنند؛ اگر سود بازرگانی و تعرفه و در کل، حقوق ورودی کالا به دلیل حمایت از تولید داخلی است، چرا باید از گوشی تلفن همراه که نمونه داخلی ندارد و یا از واردات گوشت که قاعدتا برای تنظیم بازار و به دلیل عدم تکافوی بازار توسط کشتار داخل صورت میگیرد، باید عوارض گمرکی دریافت شود.
موارد عجیب پرشماری از درآمدها برای دولت در قانون و به صورت آییننامهها وجود دارد. از جمله جریمه «بد حجابی» و هزینه پارکینگ خودروهای توقیفی و … که در بررسی لوایح بودجه، معمولا مورد توجه نمایندگان مجلس قرار نمیگیرد.