استیون ویتکاف، فرستاده جدید آمریکا به خاورمیانه، کارآفرین آمریکایی و توسعهدهنده املاک و مستغلات است که مانند ترامپ توانست از مسیر صنعت املاک به یکی از مناصب حساس دیپلماتیک برسد. او به کمیته اقدام سیاسی ترامپ کمکهای مالی قابل توجهی کرده و همبازی قدیمی ترامپ در زمینهای گلف است.
او به همراه کلی لوفلر، سناتور سابق جورجیا، ریاست مشترک مراسم تحلیف ترامپ در ژانویه ۲۰۲۵ را بر عهده دارد.
رابطه بسیار نزدیک ویتکاف با ترامپ بر اهمیت حضور او در خاورمیانه افزوده است. آنها روز ۲۶ شهریور در مارالاگو مشغول بازی گلف بودند که ترامپ برای بار دوم مورد سوءقصد از سوی یک فرد مسلح .
مسیر حرفهای: از سختیهای نیویورک تا پروژههای لوکس
ویتکاف که فرزند یک خیاط بود، کار خود را در دهه ۱۹۸۰ با خرید ساختمانهای فرسوده در هارلم و برانکس آغاز کرد. او و شریکش، لارنس گلاک، شرکتی به نام «استلار» تاسیس کردند که ترکیبی از نامهای «استیو» و «لری» بود. آنها حتی برای تعمیرات ساختمانها خودشان وارد عمل میشدند و هزینههای خود را پایین نگه میداشتند.
زک، پسر ویتکاف، خاطرهای از شب سال نو میلادی روایت کرده که پدرش برای تعمیر یک مخزن فاضلاب خراب در هارلم، شام خانوادگی را ترک کرد.
با گذر زمان، ویتکاف وارد بازار ساختمانهای اداری منهتن شد و پس از رکود بازار املاک در اواخر دهه ۱۹۸۰، ساختمانهایی را با قیمت پایین خریداری کرد. او یکی از اولین ساختمانهای خود، ۱۵۶ ویلیام استریت، را با قیمت ۲۰ دلار به ازای هر فوت مربع خرید.
طی دهه ۱۹۹۰، ویتکاف بهدنبال خرید ساختمانهای نمادین نیویورک، از جمله ساختمان «دیلی نیوز» و «وولورث» رفت و حتی برای خرید ساختمان کرایسلر تلاش کرد.
با این حال، شایعاتی مبنی بر بدهی بیش از حد او منتشر شد، اما ویتکاف توانست این بحرانها را مدیریت کند.
در سالهای اخیر، او در فلوریدای جنوبی پروژههایی نظیر شل بِی و شور کلاب را اجرا کرده است که یکی از پنتهاوسهای آن به قیمت بیش از ۱۲۰ میلیون دلار فروخته شد.
همبازی گلف ترامپ
رابطه ویتکاف و دونالد ترامپ به سال ۱۹۸۶ بازمیگردد، زمانی که ویتکاف بهعنوان وکیل املاک برای شرکت حقوقی Dreyer & Traub کار میکرد و ترامپ یکی از مشتریان این شرکت بود.
این دوستی با یک ساندویچ آغاز شد؛ ویتکاف در شهادت خود در دادگاه تقلب مالی منهتن، روایت کرد که پس از یک جلسه کاری در یک اغذیهفروشی با ترامپ روبهرو شد و وقتی ترامپ پول نقد نداشت، او برایش یک ساندویچ ژامبون و پنیر خرید.
این رابطه طی دههها عمیقتر شد. ترامپ پس از مرگ اندرو، پسر ویتکاف، در سال ۲۰۱۱ در اثر مصرف مواد مخدر، به یکی از پشتیبانهای اصلی او تبدیل شد.
ترامپ و ملانیا او را به کنفرانسی درباره بحران مواد مخدر دعوت کردند تا داستانش را با دیگران به اشتراک بگذارد.
ویتکاف نیز در لحظات دشوار سیاسی ترامپ، همچون دادگاههای اخیرش، در کنار او ایستاده است.
او امسال در دادگاه کلاهبرداری مدنی ترامپ بهعنوان شاهد متخصص در زمینه توسعه املاک شهادت داد.
نگاه به جمهوری اسلامی
او مواضع قاطعی علیه جمهوری اسلامی دارد و از حامیان خروج آمریکا از توافق هستهای موسوم به برجام بوده و معتقد است که قطع منابع مالی تهران میتواند به کاهش حمایت آنها از «تروریسم جهانی» منجر شود.
او از سیاستهای دونالد ترامپ در قبال ایران حمایت کرده و رهبری ترامپ را برای اسرائیل و کل منطقه مفید دانسته است.
سیاست و میانجیگری
ویتکاف اکنون بهعنوان فرستاده ویژه آمریکا در خاورمیانه منصوب شده است، نقشی که پیشتر توسط جرد کوشنر، داماد ترامپ، ایفا میشد.
کوشنر توانست «پیمان ابراهیم» را میان اسرائیل و چند کشور عربی به امضا برساند. با این حال، جنگ اخیر در غزه، این روند را متوقف کرده است.
ویتکاف که از حامیان سرسخت اسرائیل است، هیچ تجربه رسمی در دیپلماسی ندارد، اما تجربههای تجاری او در منطقه، از جمله فروش هتل پارک لین به صندوق سرمایهگذاری قطر، نشاندهنده روابط گسترده اوست.
برخی منتقدان معتقدند که تجربه او در املاک ممکن است برای پیچیدگیهای دیپلماسی منطقه کافی نباشد.
با این حال، ویتکاف بهدنبال همکاری و بهرهگیری از تجربیات کوشنر است. او خاورمیانه را بهعنوان «یک معامله بزرگ املاک» توصیف کرده است.
ویتکاف در ایجاد آشتی بین ترامپ و رقبای سیاسیاش، از جمله ران دسانتیس و نیکی هیلی، فعال بوده است. او برای مذاکره با نیکی هیلی شخصا به کارولینای جنوبی سفر کرد و در فلوریدا دیداری بین ترامپ و دسانتیس ترتیب داد.
نقش ویتکاف در شکست دموکراتها
ویتکاف در سالهای اخیر یکی از بزرگترین حامیان مالی کمپینهای ترامپ بوده و نقش واسطهای میان ترامپ و حامیان یهودی او، از جمله میریام ادلسون که ۱۰۰ میلیون دلار به کمپین ترامپ کمک کرده، ایفا کرده است.
در ماه مه گذشته، کمپین جو بایدن برای انتخابات ۲۰۲۴ در جمع آوری کمکهای مالی، فاصله قابل توجهی با کمپین ترامپ داشت.
اما پس از آن که بایدن از تصمیم خود برای توقف ارسال بمبهای دوهزار پوندی به اسرائيل خبر داد، ویتکاف از این موضوع بهعنوان فرصتی برای جمعآوری کمک مالی برای ترامپ استفاده کرد.
او به «بولوارک»، یک پادکست و سایت تحلیلی، گفت همان زمان در فاصله اندکی موفق به جمعآوری «کمکهای مالی ششرقمی و هفترقمی» از اهداکنندگان یهودی برای کمپین ترامپ شده است.
ویتکاف گفت: «تمام دوستانم شروع به تماس گرفتن کردند و میپرسیدند: چه کاری میتوانم برای دونالد ترامپ انجام دهم؟»
وقتی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسراییل، در ماه ژوئیه در کنگره سخنرانی کرد، آقای ویتکاف در میان حضار بود.
او در همان زمان به «فاکس بیزنس» گفت: «افتخاری بود که آنجا حضور داشتم. ما هر پنج ثانیه میایستادیم، چون جمعیت حاضر بسیار از او و پیامهایش حمایت میکردند.»
در پاسخ به دعوت ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان از نخستوزیر اسرائیل، نتانیاهو روز جمعه دوم آذر ضمن تشکر از اوربان گفت: «در حالی که برخی با ضعف خجالتآور پشت تصمیم ظالمانه علیه حق اسرائیل برای دفاع از خود ایستادند، مجارستان، همچون ایالات متحده، از خود شفافیت اخلاقی نشان داده و در سمت عدالت و حق ایستاده است.»
قضات دیوان کیفری بینالمللی روز پنجشنبه اول آذر، احکام بازداشت بنیامین نتانیاهو و یوآو گالانت، نخستوزیر و وزیر دفاع پیشین اسرائیل و محمد دیاب المصری، ملقب به «ضیف»، فرمانده کشتهشده حماس را صادر کردند.
دادگاه لاهه که با درخواست اعتراض اسرائیل مخالفت کرد، این سه نفر را به ارتکاب «جنایات جنگی» و «جنایت علیه بشریت» متهم کرده است.
صدور حکم بازداشت برای نتانیاهو و گالانت واکنشهای گستردهای به دنبال داشته است. در یکی از تازهترین این واکنشها پاریس اعلام کرد فرانسه به کار مستقل دیوان مطابق با اساسنامه رم متعهد است.
وزارت امور خارجه فرانسه روز جمعه اعلام کرد تصمیم دیوان بینالمللی کیفری را مد نظر قرار داده و یک بار دیگر بر تعهد خود به کار مستقل دیوان مطابق با اساسنامه رم تاکید میکند.
سخنگوی دولت آلمان نیز گفت که این کشور حکم دیوان کیفری بینالمللی برای بازداشت نخستوزیر و وزیر دفاع سابق اسرائیل را با دقت بررسی خواهد کرد اما تا زمانی که برنامهای برای سفر به آلمان وجود نداشته باشد، اقدامات بیشتری انجام نخواهد داد.
سخنگوی دولت آلمان با اشاره به نقش این کشور در تهیه پیشنویس اساسنامه دیوان بینالمللی کیفری، گفت: «این نگرش نیز نتیجه تاریخ آلمان است و این کشور حامی همیشگی دیوان بینالمللی کیفری است.»
بازتاب حکم دیوان لاهه در آمریکا
جو بایدن، رییسجمهوری آمریکا، در بیانیهای حکم دیوان کیفری بینالمللی برای بازداشت نتانیاهو و وزیر دفاع پیشین اسرائیل را «تکاندهنده» خواند و گفت اسرائیل و حماس هیچ تناسبی با هم ندارند و آمریکا همواره از اسرائیل در برابر تهدیدها علیه امنیت این کشور حمایت خواهد کرد.
شبکه کان اسرائیل به نقل از منابعی در آمریکا خبر داد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری منتخب این کشور، در حال برنامهریزی برای تحریم کریم خان، دادستان ارشد دیوان کیفری بینالمللی و قضات صادر کننده حکم بازداشت نتانیاهو و گالانت است.
این شبکه پیشتر گزارش داد که اسرائیل در روزهای اخیر فهرستی از پیشنهادها و توصیهها برای دولت ترامپ در مورد اقدامات و تحریمها علیه دادگاه کیفری بینالمللی تهیه کرده است؛ از جمله این که کدام اعضای این دادگاه باید تحریم شوند.
همزمان شش سناتور جمهوریخواه و دموکرات آمریکا در بیانیهای حکم دیوان کیفری بینالمللی برای بازداشت نتانیاهو و وزیر دفاع پیشین اسرائیل را ناامیدکننده خواندند و تاکید کردند اسرائیل در حوزه اختیارات قضایی این دادگاه نیست.
سخنگوی کاخ سفید گفت: «آمریکا تصمیم دیوان کیفری بینالمللی را مبنی بر صدور حکم دستگیری مقامهای ارشد اسرائیلی، رد میکند.»
واکنش نتانیاهو به حکم دیوان لاهه
نتانیاهو در پیامی ویدیویی انگیزه قضات دیوان کیفری بینالمللی برای بازداشت او و وزیر دفاع پیشین را «یهودستیزانه» خواند و گفت لاهه در حالی او و گالانت را به عامدانه هدف قرار دادن غیرنظامیان متهم کرده که ارتش اسرائیل برای جلوگیری از آسیب رسیدن به غیرنظامیان، هرچه در توان داشته انجام داده است.
او دادستان دیوان لاهه را «فردی سرکش» خطاب کرد که در تلاش است از اتهامات آزار و اذیت جنسی تبرئه شود .
سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا روز پنجشنبه گفت: «ما به شدت نگران عجله دادستان در درخواست این احکام و اشتباهات روند قابل تاملی هستیم که به صدور این تصمیم منجر شده است.»
واکنش متفاوت کانادا و اروپا
در کانادا و اروپا مواضعی متفاوت با آمریکا درباره این حکم اتخاذ شده است.
جاستین ترودو، نخست وزیر کانادا، روز پنجشنبه در پاسخ به سوالی درباره این احکام گفت: «کانادا از تمام احکام صادر شده از سوی دادگاههای بینالمللی تبعیت خواهد کرد.»
ترودو در یک کنفرانس خبری تلویزیونی گفت: «این واقعا مهم است که همه از قوانین بینالمللی تبعیت کنند. ما از حقوق بینالملل دفاع میکنیم و از تمام مقررات و احکام دادگاههای بینالمللی تبعیت میکنیم.»
در اروپا نیز سخنگوی نخستوزیر بریتانیا در واکنش به صدور احکام بازداشت علیه نتانیاهو و گالانت گفت که بریتانیا به استقلال دادگاه کیفری بینالمللی احترام میگذارد و همچنان بر تلاش برای برقراری آتشبس فوری در غزه متمرکز است.
جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت که اجرای این احکام برای تمام کشورهای عضو اتحادیه اروپا الزامآور است.
او افزود که حکم دادگاه لاهه «سیاسی نیست» و این حکم باید محترم شمرده و اجرا شود.
وزیر دفاع ایتالیا نیز گفت: «اگر نتانیاهو به ایتالیا بیاید، باید او را بازداشت کنیم.»
استپان بارت اید، وزیر خارجه نروژ گفت: «مهم است که دادگاه لاهه وظایف خود را به شیوهای دقیق انجام دهد. من اطمینان دارم که این دادگاه با رعایت بالاترین استانداردهای محاکمه عادلانه به پرونده رسیدگی خواهد کرد.»
سیمون هریس، نخستوزیر ایرلند گفت این کشور به نقش دیوان کیفری بینالمللی احترام میگذارد و افزود: «هر کسی که میتواند، باید اکنون با فوریت در انجام وظایف حیاتی این دادگاه کمک کند.»
او همچنین صدور حکم بازداشت برای سران اسرائیل را «گامی بسیار مهم» توصیف کرد.
کریستوف لموین، سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه از پاسخ قطعی به سوالی درباره احتمال دستگیری نتانیاهو بر اساس حکم دادگاه لاهه در صورت ورود به فرانسه خودداری کرد.
او گفت که این موضوع از نظر حقوقی پیچیده است و امروز در مورد آن اظهار نظر نمیکند.
کاسپار ولدکامپ، وزیر امور خارجه هلند اما گفت این کشور آماده است در صورت لزوم، حکم بازداشت دادگاه لاهه علیه نتانیاهو را اجرا کند.
تاکید کریم خان بر اجرای حکم
کریم خان، دادستان دیوان کیفری بینالمللی، با اشاره به صدور حکم بازداشت برای نتانیاهو و گالانت گفت کشورهایی که عضو دیوان هستند باید به تعهدات خود عمل کنند.
با این حال تاثیر عملی چنین احکام بازداشتی ممکن است محدود باشد زیرا اسرائیل و متحد اصلی آن، آمریکا، عضو دادگاه لاهه نیستند.
کریم خان، دادستان دیوان کیفری بینالمللی روز ۳۱ اردیبهشت امسال از قضات این دیوان خواسته بود برای نتانیاهو، گالانت، ضیف، یحیی سنوار و اسماعیل هنیه، سه رهبر حماس که همگی کشته شدهاند، قرار بازداشت صادر کند.
او روز سوم شهریور امسال از قضات این دیوان خواست تا فورا درباره تقاضایش برای بازداشت این مقامهای مرتبط با جنگ غزه تصمیم بگیرند.
تایمز اسرائیل در گزارشی نوشت که این حکم، نتانیاهو و دیگر سران سیاسی اسرائیل را به «مظنونان تحت تعقیب بینالمللی» تبدیل میکند و احتمالا باعث انزوای بیشتر آنها و پیچیدگی تلاشها برای مذاکره آتشبس در غزه و لبنان خواهد شد.
اسرائیل در ماههای گذشته صلاحیت دادگاه لاهه را رد و جنایات جنگی در غزه را انکار کرده است اما دیوان کیفری بینالمللی میگوید پذیرش صلاحیت این دادگاه از سوی اسرائیل ضروری نیست.
کریم خان پیشتر گفته بود دادگاه لاهه صلاحیت رسیدگی به پرونده آن دسته از اتباع اسرائیلی را دارد که در سرزمینهای فلسطینی مرتکب «جنایات فجیع» میشوند.
او با استناد به قوانین، صلاحیت دادگاه را در وضعیت کنونی یک «اصل تثبیتشده» خوانده بود.
سه قاضی دیوان کیفری بینالمللی این حکمها را به اتفاق آرا صادر کردهاند.
بر اساس این احکام، در صورتی که نتانیاهو و گالانت به هر یک از بیش از ۱۲۰ کشوری که عضو دادگاه لاهه هستند سفر کنند، امکان بازداشتشان وجود خواهد داشت.
دادگاه لاهه حکم بازداشت محمد ضیف، یکی از رهبران کشتهشده حماس را نیز صادر کرد.
اسرائیل روز ۱۱ مرداد تایید کرد که ابراهیم المصری، معروف به محمد ضیف را در یک حمله هوایی کشته است.
خشم مقامهای اسرائیل از حکم دادگاه لاهه
دفتر نتانیاهو با انتشار بیانیهای، حکم دادگاه لاهه را «تصمیمی یهودیستیزانه» و نمونه جدیدی از محاکمه دریفوس خواند که همانند آن نیز پایان خواهد یافت.
آلفرد دریفوس، افسر یهودی ارتش فرانسه بود که در اواخر قرن نوزدهم به خاطر دلایل نژادی و سیاسی، به خیانت متهم و محاکمه او به نمادی از یهودستیزی سیستماتیک در اروپا تبدیل شد.
دفتر نتانیاهو گفت اسرائیل با انزجار کامل، اقدامات و «اتهامات بیاساس و دروغین» علیه خود از سوی دیوان کیفری بینالمللی را رد میکند و افزود: «دادگاه لاهه یک سازمان سیاسی مغرض و تبعیضگر است.»
این بیانیه افزود صدور چنین حکمی ناشی از تلاشهای کریم خان برای «فرار از اتهامات جدی علیه خودش به خاطر آزار جنسی» و همچنین باورهای «قضاتی مغرض» است که از «نفرت یهودستیزانه» علیه اسرائیل انگیزه گرفتهاند.
اشاره این بیانیه به اتهامات «سوءرفتار جنسی» است که در ماههای گذشته به کریم خان وارد شد و به گفته منابع خبرگزاری رویترز، حدود دو هفته پیش نهاد حاکم بر دادگاه لاهه تحقیقاتی خارجی را درباره آن آغاز کرد.
اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری اسرائیل نیز در واکنش به صدور احکام بازداشت سران اسرائیل گفت: «این روزی تاریک برای عدالت و بشریت است.»
او حکم دادگاه لاهه را «تصمیمی حیرتآور» توصیف کرد که «با سوءنیت اتخاذ شده» و عدالت جهانی را به «مضحکهای جهانی» تبدیل کرده است.
رییسجمهوری اسرائیل گفت دادگاه لاهه جانبداری از «ترور و شرارت» را بر دموکراسی و آزادی ترجیح داده و سیستم عدالت را به سپر انسانی برای جنایات علیه بشریت حماس تبدیل کرده است.
هرتزوگ خواستار «شفافیت اخلاقی واقعی در برابر امپراتوری شریر» جمهوری اسلامی شد که به دنبال بیثبات کردن منطقه و جهان است.
گیدون سعار، وزیر خارجه اسرائیل از این رویداد با عنوان «لحظهای تاریک برای دادگاه لاهه» یاد کرد و گفت این نهاد، «تمام مشروعیت خود را از دست داده و دستورهایی مضحک و بدون صلاحیت صادر کرده است».
امیر اوهانا، رییس پارلمان اسرائیل (کنست) نیز این تصمیم را «نقطهای تاریک در تاریخ حقوق بینالملل» و حمله به «عدالت، حقیقت و حق جهانی دفاع از خود» توصیف کرد.
اعضای دولت و رهبران اپوزیسیون اسرائیل در پیامهایی، به حکم دادگاه لاهه برای بازداشت نتانیاهو و گالانت اعتراض کردند.
یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل گفت: «اسرائیل در حال دفاع از خود در برابر سازمانهای تروریستی است که به شهروندان ما حمله کرده، آنان را به قتل رسانده و مورد تجاوز قرار دادهاند. این حکمهای بازداشت، پاداشی برای تروریسم است.»
بنی گانتز، رییس حزب اتحاد ملی و عضو پیشین کابینه جنگ نتانیاهو، تصمیم دادگاه لاهه را «نابینایی اخلاقی و لکهای ننگین با ابعاد تاریخی» خواند که هرگز فراموش نخواهد شد.
آویگدور لیبرمن، رییس یکی دیگر از احزاب اسرائیل و وزیر دفاع پیشین دولت نتانیاهو، گفت: «دادگاه لاهه بار دیگر اثبات کرد که معیارهای دوگانه و ریاکاری نهادهای بینالمللی و سازمان ملل همچنان پابرجاست.»
